Menu
Tag archive

Hanes

Cyfres Amdani: Jon Gower- Teithio Drwy Hanes

Yn Cyfres Amdani/Dysgwyr
Jon Gower- Teithio Drwy Hanes

Yn y llyfr hwn mae Jon Gower yn mynd â’r darllenydd i 30 o leoliadau sy’n gysylltiedig â hanes Cymru. Mae’n esbonio pam mae’r lleoliadau yn bwysig yn hanes Cymru, ac mae e’n disgrifio eu harddwch a’u naws yn ei ffordd arbennig ei hun. Dyma flas i chi o’r llyfr… In this book, Jon Gower takes the reader to 30 different locations connected to Wales’ history. He explains why these places are important to Welsh history and describes their beauty and atmosphere in his own special way. Here is a…

Daliwch i Ddarllen...

Gareth Thomas: Iolo Morganwg a’r Eisteddfod Genedlaethol / Iolo Morganwg and the National Eisteddfod

Yn Erthyglau/Ffurfiol
Gareth Thomas- Iolo a'r Eisteddfod

Nid Iolo Morganwg a gychwynnodd yr Eisteddfod Genedlaethol- mae gan honno wreiddiau cynharach o lawer yn ymrysonau’r beirdd a drefnid mewn cestyll mawr neu neuaddau ysblennydd lle roedd y beirdd yn cystadlu i ysgrifennu cerddi canmoliaethus er clod i ba arglwydd bynnag fyddai’n darparu’r wledd a’r llety. Ond beth yw tarddiad yr Eisteddfod a pha rôl y gwnaeth Iolo ei chwarae? Yma mae Gareth Thomas, awdur y nofel ffuglen hanesyddol Myfi, Iolo, yn esbonio mwy… Iolo Morganwg did not start the National Eisteddfod- that has much earlier origins in bardic…

Daliwch i Ddarllen...

Gareth Thomas: Cipolwg ar Iolo Morgannwg- Taflenni gwaith ar gyfer Grwpiau Darllen / Worksheets for Reading Groups

Yn Dysgwyr/Tiwtoriaid
Cipolwg ar Iolo Morgannwg

Cyfres o ddeg taflen waith ar gyfer dysgwyr Canolradd ac Uwch wedi addasu o’r nofelau gan Gareth Thomas. A series of ten worksheets for Canolradd and Uwch learners adapted from the novels by Gareth Thomas. Myfi, Iolo: Ail-adroddiad stori Iolo Morganwg Diweddglo’r 18fed ganrif – Iolo yn ddyn ifanc gyda doniau aruthrol ac egni di-ben-draw sy’n feddwol ar eiriau, llawn dicter dros anghyfiawnder ac yn ymrwymedig i’r achos rhyddid oedd yn trawsnewid Ewrop. Oedd gan Iolo cymaint o agweddau: saer maen, ysgolhaig hunan-dysglyedig, bard, emynydd, gwleidydd, gwladgarwr, chwildrowr, derwydd, dyn…

Daliwch i Ddarllen...

Laura Jones: Ymweld â Bosnia a Dysgu Gwersi o’n Gorffennol / Visiting Bosnia and Learning Lessons from our Past

Yn Anffurfiol/Erthyglau
War graves in Srebrenica

Mae’r 11eg o Orffenaf 2018 yn nodi 23 blynedd er lladdfa Srebrenica, y gweithred fwyaf treisgar yn hil-laddiad Bosnia yn y 1990au. Ym mis Hydref 2014, ymwelodd Laura Jones, dysgwr Cymraeg o Gaerdydd, â’r wlad gydag arweinwyr ffydd Cymreig i ddysgu am y hil-laddiad. Yma, mae hi’n trafod y daith a beth rydyn ni’n gallu ddysgu o’r erchyllter. 11th July 2018 marks the 23rd anniversary of the Srebrenica massacre, the most violent act of the Bosnian genocide in the 1990s. In October 2014, Laura Jones, a Welsh learner from Cardiff,…

Daliwch i Ddarllen...

David Callander: Dilyn Ôl-Traed Gwenffrewi – Golygu’r Seintiau / After Winefride – Editing the Saints

Yn Addysgwyr yn Esbonio/Ffurfiol
David Callander Gwenffrewi Capel Gwenffrewi

Mae Cymru’n arbennig o gyfoethog o ran ei seintiau. Ceir toreth o enwau lleoedd yn llawn sancteiddrwydd ym mhob rhan o fap Cymru. Ac mae’r seintiau wedi dylanwadu’n fawr ar lenyddiaeth hefyd, yn yr Oesoedd Canol ac mewn cyfnodau mwy modern. Roedd traddodiadau’r seintiau yn ddylanwad pwysig ar ysgrifennwyr megis Saunders Lewis, er enghraifft. Dyma David Callander, ymchwilydd ym Mhrifysgol Caergrawnt, yn ceisio ôl-rhain hanes un ohonynt… Wales is particularly blessed with saints. Any part of the map of Wales will yield an abundance of place-names brimming with sanctity. And…

Daliwch i Ddarllen...

Simon Rodway o Brifysgol Aberystwyth: Ai Cymro oedd Padrig Sant? / Was Saint Patrick Welsh?

Yn Addysgwyr yn Esbonio/Ffurfiol
Simon Rodway- Was St Patrick Welsh?

Heb amheuaeth cafodd Padrig Sant ei eni yng ngorllewin Prydain, mae bron yn sicr mai hynafiad y Gymraeg oedd ei famiaith, ond wedi dweud hyn oll, fe ddewisodd Iwerddon yn hytrach na gwlad ei enedigaeth. Beth arall ydym ni’n ei wybod am ei gysylltiadau â Chymru yn y bumed ganrif? Saint Patrick was certainly born in the west of Britain, his first language was almost certainly the ancestor of Welsh, and yet he chose Ireland over the land of his birth. What else do we know about his connections with…

Daliwch i Ddarllen...

Rebecca Thomas o Brigysgol Caergrawnt / Cambridge University: Sut ddaeth pobl Cymru’n Gymry / How the people of Wales became Welsh

Yn Deall ein Hiaith/Yr Iaith
Rebecca Thomas- How the people of Wales became Welsh

Heddiw mae llawer o drigolion Prydain yn ystyried eu hunain yn Albanwyr, Saeson neu Gymry. Ond nid yw hynny wastad wedi bod yn wir. Yng Nghymru, er enghraifft, does dim un adeg ddiffiniol pan allwn ni ddweud y daeth y bobl yn ‘Gymry’. Mae Rebecca Thomas, ymchwilydd PhD ym Mhrifysgol Caergrawnt ac arbenigwraig ar Gymru’r oesoedd canol cynnar, yn esbonio teyrnasoedd cynnar Gwynedd, Dyfed a Cheredigion, siarad Brythoneg, y defnydd cyntaf o ‘Kymry’, y Brenin Alfred Fawr, Offa- brenin Mercia a llawer mwy… Today, many of the inhabitants of Britain…

Daliwch i Ddarllen...

Kathryn Hurlock: Sut mai’r Cymry tu allan i Gymru a gadwai Ŵyl Dewi Sant yn fyw / How the Welsh outside Wales kept St David’s Day alive

Yn Addysgwyr yn Esbonio/Ffurfiol
Kathryn Hurlock How the Welsh outside Wales kept St David’s day alive

Bu cyfnod pan leihâi poblogaeth Dewi Sant yng Nghymru. Dim ond diolch i’r Cymry a oedd wedi gadael gwlad eu tadau yr adfywiwyd Gŵyl Dewi Sant. Yma, mae Kathryn Hurlock, Uwch Ddarlithydd mewn Hanes Canoloesol, Manchester Metropolitan University, yn esbonio mwy… There was a time when St David’s popularity waned in Wales, and it was only thanks to the Welsh who had left the land of their fathers that St David’s day was revived. Kathryn Hurlock, Senior Lecturer in Medieval History, Manchester Metropolitan University, explains more… Ymddangosodd y fersiwn Saesneg…

Daliwch i Ddarllen...

Laura Jones: Hanes y Mwslimiaid yng Nghymru / The History of Muslims in Wales

Yn Anffurfiol/Erthyglau
Laura Jones- Hanes y Mwslimiaid yng Nghymru

Gallech gael eich maddau am feddwl bod y berthynas rhwng Islam a Chymru dim ond yn dechrau yn yr ugeinfed ganrif. Ond, mewn gwirionedd, mae’r berthynas yn ymestyn yn ôl yn bellach na hynny. Yma, mae Laura Jones yn cyflwyno hanes Mwslimiaid yng Nghymru o’r cysylltiadau cynharaf â’r Brenin Offa i’r presennol. Mae Laura  wedi cwblhau MA yn Islam ym Mhrydain Cyfoes (Islam in Contemporary Britain) ym Mhrifysgol Caerdydd yn 2017. O’r blaen, mae hi wedi hyfforddi a gweithio fel Caplan Mwslimaidd mewn prifysgol, ac wedi gweithio ar gyfer y…

Daliwch i Ddarllen...

Darlithydd Prifysgol Aberyswyth Rhys Jones: Mapio Cymreictod yn 1891 / Mapping Welshness in 1891

Yn Deall ein Hiaith/Yr Iaith
Mapping Welshness in 1891

Beth allwn ni ei ddysgu o un map? Eithaf tipyn! Yma, mae’r Athro Rhys Jones o Brifysgol Aberystwyth yn cyflwyno map Cymreictod 1891- y canran o siaradwyr wedi’u trefnu mewn ardaloedd. Hefyd, mae’n edrych ymlaen at sefyllfa ein hiaith yn yr oes gyfoes. What can we learn from one map? Quite a lot! Here, Professor Rhys Jones of Aberystwyth University introduces a Welshness map of 1891- the percentage of speakers arranged by area. Also, he looks ahead to our language situation in contemporary times. Yn y map uchod, yr allwedd…

Daliwch i Ddarllen...

Pennaeth Ysgol y Gymraeg, Prifysgol Caerdydd, Dylan Foster Evans: Y Santes Dwynwen – nid Sant Ffolant Cymru! / How St Dwynwen wrongly became known as the Welsh Valentine

Yn Addysgwyr yn Esbonio/Ffurfiol
A monument to St Dwynwen at Llanddwyn on Anglesey

Mewn nifer o wledydd ledled y byd, Chwefror 14 ­– Dydd Gŵyl San Ffolant – yw diwrnod y cariadon. Ond yng Nghymru mae dyddiad arall gennym: Ionawr 25, sef Dydd Gŵyl Dwynwen. Beth, felly, yw hanes Dwynwen, a beth yw rôl ei gŵyl yn y Gymru gyfoes? Yma, mae Dylan Foster Evans, arbenigwr ar lenyddiaeth ganoloesol a phennaeth Ysgol y Gymraeg, Prifysgol Caerdydd, yn esbonio mwy. February 14 is the day marked for lovers in many countries around the world, but in Wales there is another date traditionally associated with romance:…

Daliwch i Ddarllen...

Awdur Gareth Thomas: Cyfieithu Myfi, Iolo i’r Gymraeg / Author Gareth Thomas: Translating I, Iolo into Welsh

Yn Anffurfiol/Awduron: Sut a Pham Ysgrifennais
Gareth Thomas Myfu Iolo

Mae’n ysbrydoliaeth bob amser pan mae rhywun newydd yn croesawu’r diwylliant Cymreig neu’r iaith, ac mae’r dysgwr a’r awdur Gareth Thomas wedi gwneud y ddau beth. Yn yr erthygl hon mae’n esbonio ei daith fel awdur i ni, sydd wedi ei arwain i greu’r ffuglen hanesyddol enwog, Myfi, Iolo. It is inspiring when someone embraces Welsh culture or the language, and learner and author Gareth Thomas has done both. In this article he talks us through his journey as author, which has led to him creating the acclaimed historical fiction,…

Daliwch i Ddarllen...

Hanes a datblygiad yr iaith Gymraeg / The history and development of the Welsh language

Yn Yr Iaith
Hanes a datblygiad yr iaith Gymraeg

Er bod yr iaith wedi datblygu’n iaith leiafrifol heb unrhyw statws cyfreithiol ar droad y ganrif ddiwethaf, mae’r iaith Gymraeg yn chwarae rhan allweddol mewn busnes, gwasanaethau, addysg a diwylliant yng Nghymru. Yma’r trosolwg o’r hanes a datbygliadau… Despite becoming the minority language of Wales with no legal status at the turn of the last century, the Welsh language now plays an important part in business, services, learning and the culture of Wales. Here’s an overview of the history and developments… Hanes / History Yr Ugeinfed Ganrif / Twentieth Century…

Daliwch i Ddarllen...