Amser Ychwanegol: Colofn Chwaraeon Matthew Jones

Colofn Chwaraeon: Amser Ychwanegol gyda Matthew Jones / Sports Column: Extra Time: with Matthew Jones

Yn Amser Ychwanegol/Anffurfiol

Y pêl-droediwr du cyntaf i chwarae dros Gymru / The first black footballer to play for Wales

Yn colofn Amser Ychwanegol ym mis Awst mae Matthew Jones yn deifio i mewn i hanes chwaraeon i ddadlennu pêl-droediwr du cyntaf i chwarae dros Gymru

In August’s Extra Time column Matthew Jones dives into more sporting history to reveal the story of Eddie Parris, the first black footballer to play for Wales.

Fel cynifer o bobl, ges i gwpwl o ddiwrnodau gwych ym mis Awst yn yr Eisteddfod Genedlaethol ym Mae Caerdydd. Tra yno fe wnes brynu rhywbeth anhygoel wrth i mi fuddsoddi mewn crys-T newydd ffynci. Mae'n rhaid i chi fod yn meddwl pam ar y ddaear rydw i'n rhannu fy narn diweddaraf i'r cwpwrdd dillad gyda chi? Wel, roedd y crys-T yn un aur gyda darlun o George Berry ar y blaen. Fe gymerodd hwn fi nol i beth ymchwil wnes i ddegawd yn gynharach wrth lunio’r Llyfr Cwis Chwaraeon Cymru.Like so many, I had a great couple of days this August at the National Eisteddfod in Cardiff Bay. While there I made an awesome purchase when I invested in a funky new T-shirt. You must be thinking why on earth am I sharing with you my latest addition to the wardrobe? Well, the T-shirt was a fab gold number with a picture of George Berry on the front. This took me back to some research I did a decade earlier when compiling the Wales Sports Quiz Book.
Roedd George Berry yn amddiffynnwr canolog a oedd yn fwyaf adnabyddus am ei amser gyda Wolverhampton Wanderers o 1976 tan 1982 a gyda Stoke City o 1982 tan 1990. Roedd yn rhan o dîm Wolverhampton Wanderers dan arweiniad Emlyn Hughes a enillodd Cwpan Cynghrair Lloegr yn 1979-80 gyda buddugoliaeth 1-0 dros Nottingham Forest.George Berry was a tough tackling central defender best known for his stints at Wolverhampton Wanderers from 1976 until 1982 and for Stoke City from 1982 until 1990. He was part of the Wolverhampton Wanderers side captained by Emlyn Hughes that won the 1979-80 English League Cup in a 1-0 victory over Nottingham Forest.
Wedi'i eni yng Ngorllewin yr Almaen i dad Jamaicaidd a mam Cymraeg, gwnaeth George Berry chwarae ei gem ryngwladol gyntaf ym mis Mai 1979 yn erbyn gwlad ei enedigaeth wrth i Gymru golli 2-0. Ef oedd yr unig chwaraewr du yn y tîm. Byddai'n ddiweddarach yn mynd ymlaen i ennill 4 cap rhyngwladol ychwanegol.Born in West Germany to a Jamaican father and Welsh mother, George Berry made his Wales debut in May 1979 against the country of his birth in a 2-0 defeat. He was the only black player in the team. He would later go on to earn an additional four international caps.

George Berry

George Berry

George Berry

Pum mis yn flaenorol, gwnaeth yr amddiffynnwr o Nottingham Forest, Viv Anderson, chwarae ei gem gyntaf i Loegr yn erbyn Tsiecoslofacia ac wrth neud hyn bod y chwaraewr du cyntaf i wisgo'r Tri Llew. Mae hwn yn gwestiwn adnabyddus ond nid yw lot yn medru dweud pwy oedd y chwaraewr du cyntaf i chwarae i Gymru?Five months previously, Nottingham Forest defender Viv Anderson made his England international debut against Czechoslovakia becoming the first black player to wear the Three Lions. This is a well-known trivia question but what isn’t so well known is who was the first black player to play for Wales?
Mae llawer yn credu mae George Berry oedd e, ac mae’n syfrdanol iddo gyrraedd y gamp mor fuan ar ôl i Viv Anderson ei wneud i Loegr wrth ystyried y gwneuthuriad ethnig gwahanol a welwyd bryd hynny fel nawr yn Lloegr o'i gymharu â Chymru.Many believe it was George Berry and for him to achieve the feat so quickly after Viv Anderson would have been remarkable considering the different ethnic make-up seen then as now in England compared with Wales.
Fodd bynnag, mae'r gwirionedd hyd yn oed yn fwy rhyfeddol- naeth y chwaraewr du cyntaf wisgo coch Cymru 47 mlynedd cyn i Viv Anderson wneud yr un peth i Loegr.The truth however is even more remarkable- the first black player to wear the red of Wales was 47 years before Viv Anderson made his international bow.
Ganwyd Eddie Parris ym Mhwllmeyric ger Cas-gwent ym mis Ionawr 1911. Roedd yn asgellwr chwith gyda llygad am gol. Dechreuodd ei yrfa gyda Thref Cas-gwent cyn symud ymlaen i glybiau fel Bradford Park Avenue, Bournemouth a Luton.Eddie Parris was born in Pwllmeyric near Chepstow in January 1911. He was a quick left-winger with an eye for goal. He started his career with Chepstow Town before moving on to clubs such as Bradford Park Avenue, Bournemouth and Luton.
Ym mis Rhagfyr 1931 gwnaeth ei un ymddangosiad mewn crys Cymreig yn erbyn Iwerddon ym Mharc Windsor, Belfast. Wrth wneud hyn, fe oedd y chwaraewr du cyntaf i chwarae i Gymru. Enillodd yr ochr gartref 4-0 gyda dau gol i Jimmy Kelly ynghyd ag un yr un i Willie Millar a Joe Bambrick. Nid yw'r gêm ei hun yn arwyddocaol yn hanes pêl-droed Cymru ond mae ymddangosiad Eddie Parris yn. Mae'n rhan bwysig o'r newid cymdeithasol a diwylliannol a welir yn y wlad sydd wedi cael ei anwybyddu yn anffodus.In December 1931 he made his single appearance in a Welsh shirt against Ireland at Windsor Park, Belfast. In doing so, he became the first black player to play for Wales. The home side won 4-0 with a brace of goals from Jimmy Kelly plus one from both Willie Millar and Joe Bambrick. The game itself is not significant in the history of Welsh football but Eddie Parris’ appearance is. It is an important part of the social and cultural change seen in the country which has unfortunately been ignored.
Byddai'r croeso y buasai wedi'i dderbyn yn sicr wedi bod yn rhewllyd a byddai'r bygythiadau y buasai wedi ei ddioddef yn sicr wedi torri dynion llai. Ni fu chwarae eto i Gymru, ac ar ôl ei yrfa bêl-droed fe aeth ymlaen i wneud swyddi eraill gan gynnwys gweithio mewn ffatri awyrennau. Bu farw yn 1971 yn Swydd Gaerloyw.The welcome he’d have received would surely have been frosty if not downright vile and the intimidation he’d have been subjected to would surely have broken lesser men. He never played for Wales again, and after his footballing career he went on to do other jobs including working in an aeroplane factory. He died in 1971 in Gloucestershire.
Ni fydd Eddie Parris byth yn cael ei ddewis ar gyfer y tîm Cymru gorau erioed; ni fyddai hyd yn oed yn gwneud y rhestr o 500 chwaraewr rhyngwladol gorau Cymru. Fodd bynnag, mae'n ddyn y dylid ei gofio am ei farc ar hanes diwylliannol a chymdeithasol Cymru.Eddie Parris will never be selected for someone’s greatest ever Wales XI; he wouldn’t even make a list of top 500 Wales internationals. He is however a man who should be remembered for his mark on Wales’ cultural and social history.

Eddie Parris

Eddie Parris

Eddie Parris

Mae Eddie Parris yn ddyn y dylid ei gofio am ei farc ar hanes diwylliannol a chymdeithasol Cymru.


Bord Cynnwys / Table of Contents


Yn colofn Amser Ychwanegol ym mis Gorffenaf mae Matthew Jones yn cyflwyno Dai Davies (D.M. Davies), un o’r chwaraewyr mwyaf anlwcus yn hanes Rygbi’r Gynghrair.

In July’s Extra Time column Matthew Jones introduces Dai Davies (D.M. Davies), one of the unluckiest players in Rugby League history.


Tîm Rygbi’r Gynghrair Keighley 1937
Amser Ychwanegol 2018-07 Dai Davies


Dai Davies
Dai Davies

Gwelodd rownd derfynol Cwpan Her Rygbi'r Gynghrair 1997 St Helens drechu Bradford Bulls 32-22 yn hen stadiwm Wembley. Roedd y canlyniad yn golygu bod canolwr Prydain Fawr, Paul Loughlin, wedi colli mewn pump rownd terfynol heb flasu buddugoliaeth. Os edrychwch ar y llyfrau cofnodi, cyfeirir yn aml ei fod wedi torri record Bill Ramsey a oedd wedi colli pedair gwaith mewn gem derfynol yn Wembley. Mae'n wir fod Bill Ramsey wedi colli pedair gwaith yn Wembley ond roedd ganddo hefyd un fedal fel enillydd.The 1997 Rugby League Challenge Cup final saw St Helens defeat Bradford Bulls 32-22 at the old Wembley stadium. The result meant that Great Britain centre Paul Loughlin recorded a record fifth final defeat without tasting victory. If you look at the record books it’s often referenced that he overtook Bill Ramsey who’d previously recorded four Wembley defeats. It’s true that Bill Ramsey had lost four times at Wembley but he had also one winner’s medal.
Mae hefyd yn bwysig wrth edrych ar yr ystadegau i beidio â chael eich drysu rhwng rowndiau terfynol Wembley a rowndiau terfynol y Cwpan Her. Roedd y rownd derfynol Cwpan Her gyntaf yn y tymor 1896-97 lle naeth tîm cryf Batley curo St Helens 10-3. Ni fu'r rownd derfynol gyntaf yn Wembley tan 1929.It’s also important when looking at the statistics not to get confused with Wembley finals and Challenge Cup finals. The first Challenge Cup final was in the 1896-97 season where a strong Batley side defeated St Helens 10-3. The first final played in Wembley wasn’t until 1929.
Felly, ble mae'r cysylltiad Cymreig yr wyf yn eich clywed yn gofyn? Ym 1937, naeth Dai Davies gapteinio Keighley yn ei unig ymddangosiad mewn gem derfynol y Cwpan Her. Collodd y tîm 18-5 yn beth oedd 335ain gem Dai yn Rygbi’r Gynghrair a’i gem olaf ar ôl gyrfa o 11 mlynedd. Roedd hyn hefyd yn golygu bod Dai wedi chwarae mewn pedwar rownd terfynol o’r Cwpan Her heb flasu buddugoliaeth.So, where’s the Welsh connection I hear you ask? In 1937, scrum-half Dai Davies captained Keighley to their only cup final appearance. They lost 18-5 in what was Dai’s 335th and last first-class rugby league match over an 11-year career. This also meant that Dai recorded a fourth cup final defeat without tasting victory.
Dechreuodd Dai Davies, neu Dai Cender fel oedd yn cael ei adnabod yn Nyffryn Aman ei yrfa gyda Amman United cyn tair blynedd gyda Chastell Nedd. Ym 1926, naeth symud i gynghrair Rygbi’r Gynghrair trwy arwyddo i Broughton Rangers. Roedd tymor cyntaf hynod lwyddiannus yn golygu bod Warrington yn taro ar ei ddrws, a gyda £250 fel ffi arwyddo, wnaeth Dai symud i Wilderspool yn 1927.Dai Davies, or Dai Cender as he was better known in the Amman Valley, started his career with Amman United before a three-year spell at Neath. In 1926, he made the switch to rugby league by signing for Broughton Rangers. An extremely successful first season meant that Warrington came knocking on his door, and with a £250 signing on fee, Dai made the move to Wilderspool in 1927.
Arhosodd Dai yn Warrington am wyth tymor, gan sgorio 34 cais mewn 196 o gemau. Roedd ei ymddangosiad cyntaf mewn gem derfynol y Cwpan Her yn golled 3-5 i Swinton yn 1928. Mae'n bwysig nodi bod y gêm wedi cael ei chynnal yn Central Park, Wigan ac felly dyma pam mae rhai cofnodion yn cael eu drysu. Cafodd ei ail golled mewn gem derfynol ym 1933. Er bod Dai wedi sgorio dau gais fel asgellwr, cafodd Warrington ei drechu 17-21.Dai stayed at Warrington for eight seasons, scoring 34 tries in 196 matches. His first cup final appearance was a 3-5 loss to Swinton in 1928. It’s important to note that the game was held at Central Park, Wigan, and hence where some records are confused. His second cup final loss was in 1933. Even though Dai scored two tries as a winger, Warrington were defeated 17-21.
Yn 1934 symudodd Dai i Huddersfield ac yn ei dymor cyntaf gwnaeth ymddangosiad arall mewn gem derfynol y Cwpan Her. Y tro hwn roedd yn golled 11-8 i Castleford. Yn dilyn dwy flynedd yn chwarae i’r tîm o stadiwm Fartown, gwnaeth Dai ei drosglwyddiad terfynol, gan symud i Keighley, clwb y bu ei frawd hŷn Jack yn chwarae i o’r blaen.In 1934 Dai moved to Huddersfield and in his first season made another cup final appearance. This time it was an 11-8 loss to Castleford. Following two years at the Fartown ground, Dai made his final transfer, moving to Keighley, a club his older brother Jack had previously played for.
Tymor 1936-37 oedd un olaf Dai. Gwnaeth 35 o ymddangosiadau i Keighley, gan sgorio 12 cais ac un gôl. Roedd rhediad Keighley yn y Cwpan Her yn llwyddiant ysgubol i glwb mor fach. Gorffennodd y rownd gynderfynol yn erbyn Wakefield mewn gem gyfartal 0-0 yn Headingley, Leeds o flaen torf o 40,034. Daeth yr ail-chwarae yn Fartown, Huddersfield i ben gyda buddugoliaeth 5-3 diolch i gais gan y Cymro Llew Bevan.The 1936-37 season was to be Dai’s last. He made 35 appearances for Keighley, scoring 12 tries and one goal. Keighley’s run in the cup was a phenomenal achievement for such a small club. The semi-final against Wakefield ended in a 0-0 draw at Headingley, Leeds in front of a crowd of 40,034. The replay at Fartown, Huddersfield ended with a 5-3 victory thanks to a try from Welshman Llew Bevan.
Roedd y gêm derfynol yn un Dafydd yn erbyn Goliath gyda thîm grymus Widnes yn ffurfio’r gwrthwynebwyr o flaen dorf o 47,699. Naeth y canlyniad mynd gyda'r ffefrynnau wrth i Keighley golli 18-5. Cafodd Dai gyfleoedd i barhau â'i yrfa ond penderfynodd y gêm hon fyddai ei ddiwethaf, ac yn y pen draw, gwnaeth ei ffordd yn ôl i Ddyffryn Aman.The final was a David against Goliath battle with the mighty Widnes in front of a crowd of 47,699. The result went with the favourites with Keighley losing 18-5. Dai had opportunities to carry on his career but decided this game would be his last, and he eventually found his way back to the Amman Valley.
Mae pedwar ymddangosiad i Gymru ac un fuddugoliaeth yn rownd derfynol Cwpan Swydd Gaerhirfryn ym 1933 yn teimlo'n wobr fach i un o haneri gorau Cymru erioed ac un o'r chwaraewyr fwyaf anlwcus yn hanes y gêm.Four Welsh caps and one Lancashire Cup final win in 1933 feels like little reward for one of Wales’ finest half-backs and one of the unluckiest players in the game’s history.

Mae pedwar ymddangosiad i Gymru ac un fuddugoliaeth yn rownd derfynol Cwpan Swydd Gaerhirfryn ym 1933 yn teimlo’n wobr fach i un o haneri gorau Cymru erioed ac un o’r chwaraewyr fwyaf anlwcus yn hanes y gêm.


Yn colofn Amser Ychwanegol ym mis Mehefin mae Matthew Jones yn cyflwyno stori anarferol a hanesyddol- pan ennillodd tîm o Lerpwl Cwpan Cymru!

In June’s Extra Time column Matthew Jones introduces an unusual and historic story- when a team from Liverpool won the Welsh Cup!

Welsh Cup Final at Wrexham- Cartoon by George Green

Ffurfiwyd Clwb Pêl-droed De Lerpwl ym mis Ebrill 1935, yn glwb gydag uchelgeisiau. Roedd y cyfarwyddwyr naeth sefydlu'r clwb ceisio datblygu tîm a allai ddal ei ben ei hun a chystadlu a chlybiau gynghrair sefydledig Gogledd Lloegr. Enillwyd teitl Cyfuniad Swydd Gaerhirfryn yn y tymor 1936/37 a'i gadw flwyddyn yn ddiweddarach.Formed in April 1935, South Liverpool Football Club was a club with ambition. The founding directors were looking to develop a team that could hold its head high and compete with the established league sides of the North of England. The Lancashire Combination title was soon won in the 1936/37 season and retained a year later.
Yn y ddau dymor yna fe gyrhaeddodd y clwb ail rownd gywir Cwpan yr FA. Collodd y tîm 1-0 adref i Queens Park Rangers o flaen 6,900 yn dymor 1936/37. Y flwyddyn ganlynol, cawsom gem gyfartal adref 0-0 gyda Brighton & Hove Albion o flaen 9,278 cyn colli'r ail-chwarae 6-0. Yn y ddau dymor hynny enillwyd Cwpan Iau Caerhirfryn.In those two seasons the club reached the second-round proper of the FA Cup. They lost 1-0 at home to Queens Park Rangers in front of 6,900 in the 1936/37 season. The following year, they drew at home 0-0 with Brighton & Hove Albion in front of 9,278 before losing the replay 6-0. In both those seasons the Lancashire Junior Cup was won.
Roedd llwyddiant o'r fath yn ffynhonnell am fwy fel mae trysorydd y clwb, Mal Flanagan, yn esbonio: "Ar gyfer tymor 1938/39, mae'n rhaid i'r cyfarwyddwyr fod wedi edrych ar ymestyn eu llwyddiant mewn ymgais i ennill statws cynghrair. Mae'n rhaid bod chwarae timau da yng nghwpan Cymru yn atyniad ac felly fe wnaethon nhw wneud cais i gystadlu a derbyniwyd y cais".Such success was a potential springboard which club treasurer Mal Flanagan explains: “For the 1938/39 season the directors must have looked at extending their success in a bid to win league status. Playing attractive top teams in the Welsh Cup must have been a lure and so they applied to compete and the application was accepted.”
Dechreuodd y rhediad yng Nghwpan Cymru 1939 gyda buddugoliaeth gartref 2-1 dros Dref Amwythig. Dilynwyd hyn gan ennill cartref 8-1 dros Ddinas Bangor o flaen 3,000 o gefnogwyr. Roedd y rownd gynderfynol yn erbyn Caer o Drydedd Adran ochr y Gogledd ym Mharc Goodison, cartref Everton. Roedd hyn yn gam i fyny i'r clwb, ond enillwyd 5-2 gyda Maurice Jones yn sgorio tri gol. The 1939 cup run began with a 2-1 home victory over Shrewsbury Town. This was followed by an 8-1 home win over Bangor City in front of 3,000 fans. The semi-final was against Third Division North side Chester at Everton’s Goodison Park. This was a step-up for the club but they won 5-2 with Maurice Jones bagging a hat-trick.
Cynhaliwyd y rownd derfynol yng Nghae Ras Wrecsam ar y 4ydd o Fai, gyda Dinas Caerdydd o'r Trydedd Adran o’r De yn cynnig gwrthwynebiad cynghrair ymhellach. O flaen 4,624 o gefnogwyr, collodd y tîm o De Cymru 2-1 gyda George Jones yn sgorio dau gol.The final was held at Wrexham’s Racecourse Ground on 4th May, with Cardiff City from Third Division South offering further league opposition. In front of 4,624 fans, the South Wales side were defeated 2-1 with George Jones scoring a brace.
Mae Mal Flanagan, sydd wedi cefnogi De Lerpwl ers 1969, yn adlewyrchu ar y rhediad yn y cwpan: "Naeth llwyddiant ‘Y De’ achosi problemau gyda nifer o gemau yn y cyfnod cyn y rownd derfynol. Fe wnaethon ni chwarae gêm gynghrair ar y dydd Sadwrn gan ennill 6-1 gartref i Great Harwood ac wedyn roedd angen pwynt o hyd i gipio’r teitl o'r ddwy gêm arall. Ar ddydd Llun y 1af o Fai, fe wnaethon ni chwarae Rownd Terfynol Cwpan Cynghrair Lancashire gan guro Prescot Cables 3-1". Mal Flanagan, who has supported South Liverpool since 1969 reflects on the cup run “South’s success caused fixture problems in the run up to the prestigious final. We played a league game on the Saturday winning 6-1 at home to Great Harwood and still needed a point for the title from the two remaining fixtures. On Monday 1st May, we played the Lancashire Combination League Cup Final beating old foes Prescot Cables 3-1”.
"Gydag angen pwynt i guro Dinas Bangor i deitl y gynghrair, naeth ‘Y De’ chwarae Bacup Borough i ffwrdd ar y nos Fawrth gyda thîm cyntaf llawn gan ennill 2-1. Roedd gan ‘Y De’ un gêm gynghrair ar ôl, ond roedd y teitl wedi ennill, felly ar y nos Fercher naeth ail dîm mynd i Horwich RMI a cholli 4-0, ond roedd y tîm cyntaf wedi cael diwrnod ychwanegol cyn gwynebu Dinas Caerdydd".“Needing a point to pip Bangor City for the league title, South played Bacup Borough away on the Tuesday evening with a full first team winning 2-1. South still had a league game left, but the title was in the bag, so the Wednesday night saw a full reserve team go to Horwich RMI and lose 4-0 but the first team had a day’s rest prior to facing Cardiff City”.
"Os edrychwch ar ein chwaraewyr, roedd gennym ni yn wirioneddol pedwar Jones. Chwaraeodd George, Maurice a Tommy yn y rownd derfynol, ynghyd â James a chwaraeodd yn y rownd gynderfynol yn erbyn Caer. O nhw ddim yn perthyn!".“If you have a look at our players we really did have four Jones’: George, Maurice and Tommy played in the final, plus James who played in the semi-final win over Chester. None were related!”.
"Mae gennym adroddiadau bod ‘Y De’ wedi chwarae'r rownd derfynol gyda deg o ddynion am y deg neu bymtheg munud diwethaf gan nad oedd eilyddion ar gael. Cafodd yr asgellwr George Leadbetter ei anafu a byddai'n treulio'r nos yn Ysbyty Cyffredinol Wrecsam. Nid ydym erioed wedi canfod os adawodd y cae neu sefyll ar yr asgell fel yr ymddengys roedd pethau fel hynny’n digwydd yn yr hen ddyddiau ond yn sicr fe aeth i'r ysbyty ar ôl y chwiban olaf".“We have reports that South played the final with ten men for the last ten or fifteen minutes as there were no subs. Winger George Leadbetter was injured and would spend the night in Wrexham General Hospital. We’ve never ascertained if he left the field or stood on the wing as seemed to have happened in the old days but he certainly went to hospital after the final whistle”.
"Ar ôl y cyflwyniadau dychwelodd y tîm i Garston tua dau'r bore canlynol a chanfod cannoedd o gefnogwyr yn eu cyfarch, rhywbeth na ddylid ei ailadrodd yn ein hanes ni. Roedd y chwaraewyr i gyd yn rhyngbroffesiynol gyda swyddi. Byddai Maurice Jones yn mynd ymlaen i chwarae yn y gynghrair pêl-droed i Swindon. Byddai George Leadbetter yn chwarae i Lerpwl yn ystod y rhyfel ochr yn ochr â Matt Busby cyn dod yn ymgymerwr".“After the presentations the team returned to Garston at about 2:00am the following morning and found hundreds of fans greeting them at the ground, something never to be repeated in our history. The players were all semi-professional with jobs. Maurice Jones would go on to play in the football league for Swindon. George Leadbetter would play for Liverpool in the war years alongside Matt Busby before becoming an undertaker.”
Cafodd uchelgeisiau'r clwb ei dorri gan yr ail ryfel byd, ac er eu bod wedi cystadlu mewn tymhorau arall o gwpan Cymru, gan gyrraedd un rownd gynderfynol a dau rownd yr wyth olaf, na fuasent erioed yn gallu cyfateb i gyflawniadau tîm 1939. Maent hefyd wedi methu â chyflawni statws y gynghrair y bu'r rhai a sefydlodd y clwb wedi gobeithio. The club’s ambitions were curtailed by the second world war, and although they competed in future seasons of the Welsh Cup, reaching one semi-final and two quarter-finals they were never able to match the accomplishments of the 1939 team. They have also been unable to achieve the league status that those who established the club had hoped for.
Nid yw cysylltiadau'r clwb â Chymru yn gorffen gyda chystadlu yng nghwpan Cymru. Llofnododd Tom Brown, a chwaraeodd I Dre Abertawe yn y 1950au ar gyfer De Lerpwl yn ei arddegau. Chwaraeodd Albert Parker, a wnaeth 219 o ymddangosiadau ar gyfer Wrecsam yn yr 1950au, i Dde Lerpwl ar ddiwedd y 1940au. Dechreuodd Joe Hinnigan ei yrfa gyda De Lerpwl mewn gyrfa a fyddai'n ei weld yn chwarae i Wrecsam yn y tymor 1987/88.The club’s links with Wales don’t stop with their participation in the Welsh Cup. Tom Brown, who played for Swansea Town in the 1950s, signed for South Liverpool as a teenager. Albert Parker, who made 219 appearances for Wrexham in the 1950s, played for South Liverpool in the late 1940s. Joe Hinnigan started his career with South Liverpool in a career which would see him playing for Wrexham in the 1987/88 season.
Symudodd ymosodwr dyfodol Iwerddon John Aldridge o Dde Lerpwl i Sir Casnewydd am swm o £3,000 ym 1979. Mae ganddo gysylltiad cryf â'r clwb o hyd ac fe'i gelwir gan ei ffugenw gwreiddiol 'Ossie', nid fel 'Aldo', ffugenw naeth ddod yn hwyrach. Hefyd, naeth Mark Carter a Dave Mather chwarae dros Dde Lerpwl cyn symud i Ddinas Bangor.Future Ireland striker John Aldridge moved from South Liverpool to Newport County for a fee of £3,000 in 1979. He still has a strong association with the club and is known by his original nickname ‘Ossie’ as ‘Aldo’ came later. Bangor City’s Mark Carter and Dave Mather both previously played for South Liverpool.
Mae'r clwb wedi cael ei gadw'n fyw dros y blynyddoedd gan gefnogwyr ffyddiog. Symudodd nhw i'w cartref presennol, The North Field yn y flwyddyn 2000 ac ar hyn o bryd maent yn cystadlu yn isadran Cynghrair Gorllewin Swydd Gaer. Mae’r rheolwr hir-wasanaeth Martin Ryman wedi cyflwyno deg llwyddiant cynghrair a chwpan, ac mae’r tîm hyfforddi o Ken Deakin a Stephen Ward hanes o ddatblygu a gwella chwaraewyr. The club has been kept alive over the years by dedicated supporters. They moved to their current home, The North Field in the year 2000 and currently compete in the West Cheshire League division one. Long-serving manager Martin Ryman has delivered ten league and cup successes, and his well-respected coaching team of Ken Deakin and Stephen Ward have a track record of developing and improving players.
Mae cwpan Cymru yn y dyfodol allan o'r cwestiwn, ond mae cynyddu nifer y timau iau a bod yn rhan annatod o'r gymuned leol yn uchelgeisiau bonheddig i'r clwb, ac wrth gwrs bydd wastad llwyddiant 1939 yn ei hanes.A future Welsh cup is out of the question, but increasing the number of junior teams and being integral to the local community are noble ambitions for this club- and of course the club will always have the success of 1939 etched in their history.

“Os edrychwch ar ein chwaraewyr, roedd gennym ni yn wirioneddol pedwar Jones. Chwaraeodd George, Maurice a Tommy yn y rownd derfynol, ynghyd â James a chwaraeodd yn y rownd gynderfynol yn erbyn Caer. O nhw ddim yn perthyn!”

Amser Ychwanegol De Lerpwl Adroddiad Evening Express


Mis yma (mis Mai) mae Matthew Jones yn cyflwyno pencampwraig Naid Hir Gemau’r Gymanwlad Olivia Breen ar gyfer y colofn Amser Ychwanegol.

For this month’s Extra Time column in May Matthew Jones introduces Commonwealth Games Long Jump champion Olivia Breen.

Amser Ychwanegol Olivia Breen

Doedd dim modd i Olivia Breen wybod, wrth iddi glanio yn Awstralia, y byddai hi'n mynd ymlaen i greu un o'r eiliadau mwyaf eiconig yn ystod y 21ain Gemau'r Gymanwlad. Roedd Olivia eisoes ar y blaen, wrth iddi fynd i'r llwyfan i neud ei hymgais olaf am y naid hir. Wedi iddi gyrraedd y rhedfa, gan wenu o glust i glust, fe wnaeth hi geisio tawelu’r dorf swnllyd. Roedd hyn yn rhannol o achos ei phersonoliaeth bositif yn rhyngweithio â'r lluoedd. Roedd hefyd yn adlewyrchiad o'i phenderfyniad cadarn i gyrraedd y brig, gan ei bod yn cyfaddef taw pan fydd swn uchel, gall hyn aflonyddu ar rythm ei rhedeg, ac felly bydd hefyd yn effeithio ar ei pherfformiad. Yn yr achos hwn, nid oedd ganddi ddim werth boeni amdano.There is no way Olivia Breen could know when she landed in Australia that she’d go on to create one of the most iconic moments of the 21st Commonwealth Games. Olivia was already in gold position when she took to the stage for her final attempt at the long jump. Poised on the runway, with her beaming smile, she cheekily tried to silence the boisterous crowd. This was partly her positive personality interacting with the masses. It was also a reflection of her steely determination to take glory, as she freely admits that when there’s loud clapping it can disturb the rhythm of her run and impact her performance. In this case, she had nothing to worry about.
Pan drawodd hi'r bwrdd, roedd hi'n gwybod ei bod yn ymgais dda, ond drwy dorri ei record ei hun, mae’n dangos bod gennym athletwr sy'n gallu derbyn yr her, a pherfformio o dan bwysau. Roedd ei naid o 4.86m yn 50cm yn fwy nag Erin Cleaver, y ferch o Awstralia naeth orffen yn ail. Mae hynny'n fwy na riwler a hanner, a sai'n meddwl am y rhai bach a wneir ar gyfer casau pensiliau. Byddai llawer o bobl sy’n darllen yr erthygl hon yn cael trafferth neidio troedfedd heb sôn am uwch.When she hit the board she knew it was a good attempt, but to break her own personal best shows that we have here an athlete who can rise to the challenge and perform under pressure. Her 4.86m jump was 50cm more than Australia’s Erin Cleaver in second place. That’s more than a ruler and a half, and I don’t mean those mini rulers made for pencil cases. Plenty of people reading this article would struggle with jumping a ruler and a half let alone the rest of it.
Mae hon yn athletwraig sydd yn gyfforddus gyda'r llwyfan ryngwladol. Ar ôl cymryd aur yn y naid hir, fe aeth i'r trac a chasglu efydd yn y sbrint 100m. I gadw hynny mewn cyd-destun, pe bai Olivia yn wlad, byddai wedi gorffen y twrnamaint yn y 25ain lle. Mae hynny'n uwch na Bangladesh, Sri Lanka neu Camerŵn sydd yn cynnwys poblogaeth o dros 200 miliwn gyda’I gilydd.This is an athlete at ease with the international stage. After taking long jump gold she took to the track and collected bronze in the 100m sprint. To put that in context, if Olivia was a country she’d have finished the tournament in 25th spot. That’s higher than Bangladesh, Sri Lanka or Cameroon who collectively have a population of over 200 million.
Dilynodd ei ei mabolgampau athleteg, trwy neud perfformiadau sicr o flaen y camerâu teledu. Cafodd ei hagwedd positif cyson ei ddarlledu i gartrefi’r gwylwyr, gan ennill iddi sgoriau o gefnogwyr newydd.She followed up her athletic acts with assured performances in front of the television cameras. Her constant positive disposition radiated into viewers homes, winning over scores of new fans.
Nid oes llawer o sicrwydd mewn chwaraeon. Byddai Celtic yn ennill Uwch Gynghrair yr Alban yn un o'r fath bethau. Bydde tîm rygbi’r gyngrair Awstralia yn curo pwy byddag mae nhw'n chwarae yn ei erbyn nesa yn siŵr o fod yn un arall. Os ydych chi eisiau am ceisio ennill punt neu ddau yn eich bookies lleol, yna mae'n sicr y bydd Olivia yn cael ei henwebu ar gyfer rhestr fer Personoliaeth Chwaraeon y Flwyddyn BBC Cymru. There’s not that many certainties in sport: Celtic winning the Scottish Premier League would be one; the Australia rugby league side beating whoever they play next is probably another. If you are looking for a flutter at your local bookies, then Olivia being nominated for BBC Wales Sports Personality of the Year must surely be on that short list of nailed on outcomes.
Ennillodd hi Athletwr Benywaidd y Flwyddyn, Chwaraeon Anabledd Cymru yn 2017. Yn dilyn ei pherfformiadau ar yr Arfordir Aur, mae'n sicr y bydd lot mwy o clod yn mynd tuag at y gyn-fyfyrwraig o Prifysgol Loughborough.She was recently named 2017 Disability Sport Wales Female Athlete of the Year. Following her performances on the Gold Coast, there’s surely a bucket load more accolades heading towards this former Loughborough University student.
Yn 21 oed, mae Olivia yn athletwr rhyngwladol sy'n hynod o brofiadol. Hi oedd yr aelod ail ieuengaf o dîm Paralympaidd Prydain yng Ngemau Llundain 2012. Yn 16 flwydd oed ac un mis, roedd hi'n 9 mis yn iau nag roedd Gareth Bale pan wnaeth chwarae ei gêm cyntaf I Gymru yn erbyn Trinidad a Tobago mewn crys melyn a gwyrdd a oedd yn lot rhy fawr i'w gorff. Ar y pryd, roedd hi hefyd yn 3 blynedd 8 mis yn iau na Gareth Edwards pan wnaeth y cyntaf o 53 ymddangosiad olynol mewn crys Cymreig.At 21, Olivia is an incredibly experienced international athlete. She was the second youngest member of the Great Britain Paralympic team at the 2012 London Games. At 16 years and one month she was 9 months younger than what Gareth Bale was when he made his senior international debut against Trinidad and Tobago in a baggy yellow and green away kit that was way too big for his skinny body. At the time, she was also 3 years and 8 months younger than Gareth Edwards when he made the first of 53 consecutive appearances in a Welsh jersey.
Mae Olivia wedi casglu nifer o fedalau ym Mhencampwriaethau'r Byd a Phencampwriaethau Ewrop. Mae hefyd wedi profi cyfnodau anodd yn ystod y Rio Paralympics lle mae’n cyfaddef bod pethau heb llwyddo ar ei rhan hi.Olivia has collected numerous World and European Championships medals. She has also experienced lows such as the Rio Paralympics that she freely admits didn’t work out for her.
Roedd y profiad yn Awstralia yn wych i Olivia. Roedd yr awyrgylch gwych yng ngwersyll Cymru yn arwain at amseroedd hyfryd gyda chyd-athletwyr fel y taflwr morthwyl Carys Perry a’r rhedwr Rhys Jones. Cafodd hyd yn oed y cyfle i dreulio tair awr yn y seremoni agoriadol, yn wisgo crys Hawaiaidd ofnadwy a fyddai'n fwy priodol mewn pennod o Magnum PI fel y rhai sy wastad 'n cael eu hailddarlledu ar y teledu.The whole Australian experience was fantastic for Olivia. There was a great atmosphere in the Welsh camp, resulting in hilarious times with fellow athletes such as hammer thrower Carys Perry and sprinter Rhys Jones. She even got a pass to spend three hours at the opening ceremony, wearing a questionable Hawaiian shirt that would be more appropriate in a repeat episode of Magnum PI.
Gemau'r Arfordir Aur oedd y rhai mwyaf llwyddiannus yn hanes Cymru. Roedd y deg medal aur yn gyfartal â'r llwyddiant yng ngemau Auckland, tra mae'r llwyddiant y tro hwn o 36 o fedalau yn gyfartal â’r gystadleuaeth ddiwethaf yn Glasgow. Roedd y gemau'n gadael i lu o athletwyr talentog Cymru gystadlu ar lwyfan y byd . Daeth Olivia yn ôl gyda ffrindiau newydd, profiadau gwych ond hefyd llwyfan fydd yn ei gwthio hi tuag at Tokyo 2020, ac ar ôl hynny, cyfle arall i lwyddo ymhellach mewn crys Cymreig yn 2022 ... a dim ond 25 oed fydd hi!The Gold Coast Games were the most successful in Wales’ history. The ten gold medals were equal to the achievement at the Auckland games of 1990, while the overall haul of 36 medals equalled Glasgow last time around. The games propelled a host of talented Welsh athletes on to the World stage. Olivia came back with new friends, fantastic experiences but also a platform to push her towards Tokyo 2020, and then another opportunity for further success in a Welsh jersey in 2022…and she’ll still only be 25!

Gemau’r Arfordir Aur oedd y rhai mwyaf llwyddiannus yn hanes Cymru.


Leinster 38 Scarlets 16: Gorchfygedig ond balch / Defeated but proud

Aeth Matthew Jones, sydd wedi ysgrifennu The Wales Quiz Book, i weld ei dîm rygbi Scarlets yn erbyn Leinster yn Nulyn- y gêm gynderfynol yng Nghwpan Ewrop. Yma, mae’n rhannu ei daith gyda ni. Dyma’r gyntaf mewn cyfres o golofnau chwaraeon rheolaidd gan Matthew…

Matthew Jones, who has written The Wales Quiz Book, went to see the Scarlets rugby team against Leinster in Dublin- the semi-final of the Champions Cup. Here, he shares his trip with us. This will be the start of a regular sports column from Matthew…

Roedd y teitlau diog o ‘Scarlets Hammered’ yn y papurau dydd Sul heb gymryd grŵp o athrylithwyr i ysgrifennu. Oedd hyd yn oed bachgen Gwyddelig wyth mlwydd oed wedi gweud yr un peth yw dad wrth adael Stadiwm yr Aviva o’n flaen i. Roedd y gêm ei hun yn wythdeg munud o sylweddoli fod e ddim mynd i fod yn bedwaredd tro yn lwcus i’r bois o ochr orau pont Llwchwr. Naeth hwnna helpu ar y chwiban olaf.The lazy headlines of ‘Scarlets Hammered’ adorning the Sunday papers didn’t take a bunch of geniuses to write. In fact, an eight-year-old Irish lad said exactly the same to his dad as he was exiting the Aviva stadium in front of me. The game was eighty minutes of inevitable realisation that it wasn’t going to be a fourth time lucky for the boys from the better side of the Lougher bridge. This cushioned the blow of the final whistle.
Cyn y gêm roedd y tafarnau yn llawn cochion o’r Gorllewin gyda chefnogwyr wedi aberthu eu peints o Felinfoel er mwyn penwythnos ar y Guinness. Dim ond pan o'ch chi’n cerdded mewn i’r stadiwm o'ch chi’n sylweddoli pa mor niferus oedd y Gwyddelod. Bydden i’n tybio oedd e’n 10-1 i’r cefnogwyr o Ddulyn ond yn fy achos i o'n ni wedi rhywffordd prynu tocyn yng nghanol cefnogwyr Leinster felly oedd e’n 5,000-2. Roedd yr ysmaldod yn gyfeillgar er bach yn bryfoclyd erbyn y diwedd ond oedd e’n deg gorfod ei gymryd.Before the match the pubs were full of West Wales red with fans having sacrificed their pints of Felinfoel for a weekend on the Guinness. It was only when you walked into the stadium that you realised how outnumbered the Welsh were. I’m guessing it was 10-1 in the Dublin side’s favour, but in my case I’d somehow managed to buy tickets deep in Leinster’s die-hard end so it was 5,000-2. The banter was friendly if a touch provocative by the end but I guess you have to take that one on the chin.
Roedd y tîm yn edrych yn flinedig, y garfan wedi ei hymestyn, ond oedd ddim ymdreiglo mewn hunandosturi gan gefnogwyr y Scarlets. Yn lle hynny wnaethon nhw droi at gael noswaith arbennig gyda’u gwahoddwyr Gwyddelig.The team looked tired, the squad stretched, but there was no wallowing in self-pity for the Turk army. Instead, the fans took to having a great evening with their Irish hosts.
Roedd yn noswaith o adlewyrchu ar y gamp fawr o fod ymhlith y pedwar tîm olaf ym mhrif gystadleuaeth rygbi Ewrop. Oedd ddim lot o'r chwerwder sydd wedi bod yn farc ar rhai o’r gemau mawr yn y gorffennol lle mae’r pobol o’r gorllewin wedi teimlo bod nhw wedi colli mewn ffordd annheg neu anlwcus (Gwna i byth anghofio y daith 'nôl ar y bws o Nottingham yn 2002- fi’n tybio nad yw David McHugh wedi bod ar ei wyliau ym Mhorth Tywyn ers hynny!).It was a night for reflection on the great achievement of reaching the final four of Europe’s premier rugby competition. There was little bitterness which has tarnished big games in the past where the west Walians have felt robbed or at least extremely unlucky (I will never forget that bus journey back from Nottingham in 2002- I’m guessing David McHugh has never been to Burry Port on holiday since!).
Dyma oedd tîm gwych Leinster yn curo tîm oedd yn methu bwrw y safonau ma nhw wedi bod yn cyrraedd yn ddiweddar. Mae cyllideb yn effeithio perfformiadau ac mae edrych ar balans banc y ddau dîm yn dangos yr angerdd a llawnfryd mae chwaraewyr y Scarlets wedi'u codi dros y cwpl o flynyddoedd diwethaf. Mae’r gallu i ddefnyddio neu yn fwy pwysig dim defnyddio y llyfr siec yn adlewyrchu pa mor dda yw tîm hyfforddi y Scarlets, gyda Wayne Pivac a Stephen Jones yn edrych fel y pâr gorau o hyfforddwyr yn y byd rygbi.This was a fantastic Leinster side having defeated a Scarlets team that were unable to hit recent standards. Budgets effect performance. Looking at both sides bank balances highlights the passion and determination the Scarlets players have put in over the last couple of years. The ability to use or more appropriately not use the cheque book also highlights that the Scarlets coaching team are exceptional with Wayne Pivac and Stephen Jones in particular looking like the best pair of coaches in world rugby.
'Sai'r Scarlets heb golli ond un o’u tri-chwarteri wedi'u hanafu, bydde Rhys Patchell wedi gallu chwarae fel maswr ac efallai bydde’r sgôr wedi bod yn wahanol er bydde’r canlyniad siŵr y fod wedi bod yr un peth.If the Scarlets hadn’t lost just one of their injured three-quarters, enabling Rhys Patchell to play outside-half then the score may well have been different even if the result may still have been the same.
Erbyn Un ar ddeg o’r gloch yn yr hwyr roedd y tafarnau’n swnllyd gyda Calon Lân, Rwy’n Dy Garu Di a Bing Bong (fersiwn traddodaiadol dim un y Super Furry Animals) mewn jukebox clasur Gorllewinol.By eleven o’clock at night the pubs were still bouncing with renditions of Calon Lân, Rwy’n Dy Garu Di and Bing Bong (folk not Furries) in a classic Turk jukebox.
Ysgrifennodd Max Boyce 9-3 o ganlyniad i ennill Llanelli yn erbyn Seland Newydd yn 1972. Doedd y gêm yma ddim yn deilwng o acolâd fel hyn ond mae perfformiadau wrol y grŵp yma o chwaraewyr dros y ddwy flynedd ddiwethaf yn ddeilwng heb os nac oni bai. Os bydden i’n gallu chwarae mwy nag ‘G’ ac ‘A’ ar y gitâr, neu o leiaf chwarae'r ddau nodyn heb fwlch i adael i fi ail drefnu fy mysedd wedyn bydden i’n bendant yn ceisio cyfansoddi cân yn arddull Dafydd Iwan i gofio grŵp o bobl sydd mor ymroddgar.Max Boyce wrote 9-3 as a result of Llanelli’s victory over New Zealand in 1972. This game in itself didn’t deserve such an accolade but the performances of this gutsy group of players over the last two years does. If I could play more than a ‘G’ and an ‘A’ on the guitar, or even just play those two notes but without a gap to re-arrange my fingers then I’d certainly try to put a Dafydd Iwan-style tune together to immortalise such a committed bunch of people.

Dyn ni i gyd, dwi’n meddwl, yn dal yn llawn balchder. We are all, I believe, still very proud.


 AmserYchwanegol

Matthew Jones is originally from Carmarthen but has lived in Cardiff for the last twenty years. He is a regular contributor on television and radio. His books are all available from ylolfa.com.

Mae Matthew Jones yn enedigol o Gaerfyrddin ac wedi byw yng Nghaerdydd am yr ugain mlynedd diwethaf. Mae e’n gyfrannwr rheolaidd ar deledu a radio. Fedrwch archebu ei lyfrau ar ylolfa.com.

Wales Quiz BookThe Lions Rugby Quiz BookThe Rugby Union Quiz Book
Welsh Rugby Quiz BookWelsh Sports QuizSix Nations Rugby Quiz Book

Erthygl unigryw gan Matthew Jones:
Os y llyfr rydych chi’n edrych amdano sy ddim ar gael, ysgrifennwch ef eich hunan / If the book you’re looking for isn’t out there, write it yourself:
Matthew Jones Wales Quiz Book