Mae’r erthygl hon yn rhan o gyfres o erthyglau misol, pob un gyda thema wahanol, fydd yn addas i ddysgwyr sy’n neud cyrsiau lefel Uwch. Maen nhw wedi eu sgrifennu yn Gymraeg yn unig, ac maen nhw’n cynnwys geiriau wedi’u tanlinellu, fel y byddwch chi’n gallu hofran drostyn nhw, neu wasgu botwm y llygoden i ddatgelu ystyr y geiriau hyn yn Saesneg.
This article is a part of a monthly series of themed articles for learners at the Uwch (Higher) level. They are in Welsh only, with underlined vocabulary that you can hover over or press to reveal the English word.
Dafydd is interviewed (in English) by the website Americymru here: https://americymru.net/ceri-shaw/blog/4960/darllen-a-deall-an-interview-with-dafydd-roberts-of-parallelcymru
Dyma un o ardaloedd [simple_tooltip content=’most beautiful’]harddaf[/simple_tooltip] Cymru – traethau [simple_tooltip content=’golden’]euraidd[/simple_tooltip], golygfeydd [simple_tooltip content=’wonderful’]godidog[/simple_tooltip] a digon o bethau i’w gweld ac i’w gwneud. Beth am i ni [simple_tooltip content=’cymryd cip ar = to take a look at’]gymryd cip ar[/simple_tooltip] rai ohonyn nhw?
Parc Gwledig Pen-Bre
Heddiw, mae Parc Gwledig Pen-bre ar arfordir Sir Gâr yn un o atyniadau twristaidd mwyaf poblogaidd Cymru, ond dyw’r ardal ddim wedi bod yn barc godidog drwy gydol ei hanes. Adeg y Rhyfel Byd Cyntaf, roedd e’n safle ar gyfer [simple_tooltip content=’Arms Factory’]Ffatri Arfau[/simple_tooltip]’r Goron. Roedd [simple_tooltip content=’sand dunes’]twyni tywod[/simple_tooltip] Pen-bre yn [simple_tooltip content=’delfrydol = ideal’]ddelfrydol[/simple_tooltip] ar gyfer y gwaith peryglus o gynhyrchu ffrwydron!
Wrth i’r ail ryfel byd [simple_tooltip content='(to) get closer’]agosáu[/simple_tooltip], cafodd y ffatri ei hail-agor a’i hailadeiladu o dan yr enw ‘Royal Ordnance Factory’. Er ei bod hi’n bosibl gweld [simple_tooltip content=’remains’]olion[/simple_tooltip] o’r hen weithfeydd yn y parc heddiw, mae’r lle wedi newid [simple_tooltip content=’totally/completely’]yn gyfan gwbl[/simple_tooltip]. Gyda’i wyth milltir o dywod [simple_tooltip content=’golden’]euraidd[/simple_tooltip], mae traeth baner glas Cefn Sidan yn [simple_tooltip content='(to) attract’]denu[/simple_tooltip] miloedd o ymwelwyr bob blwyddyn.
Os ydych chi’n hoffi gweithgareddau [simple_tooltip content=’energetic’]egnïol[/simple_tooltip], gallwch chi seiclo trwy goedwigoedd y parc neu ar y llwybr [simple_tooltip content=’coastal’]arfordirol[/simple_tooltip] cyfagos; sgïo ar y llethr sgïo sych neu brofi’r [simple_tooltip content='(a) run’]rhedfa[/simple_tooltip] tobogan hiraf yng Nghymru. I’r plant bach, mae parc antur, golff gwirion a rheilffordd fach.
Mae rhywbeth i bawb heddiw ym Mharc Gwledig Pen-bre!
Tref Llanelli- Tref y Sosban
Llysenw tref Llanelli yw Tinopolis achos ei hanes hir fel canolfan [simple_tooltip content='(to) produce’]cynhyrchu[/simple_tooltip] tunplat. Yn Llanelli, mae:
- Cartref tîm rygbi byd-enwog Y Sgarlets. Awr fawr y tîm oedd curo Seland Newydd ar Barc y Strade ar Hydref 31ain 1972 o 9 pwynt i 3.
- Mae stadiwm newydd gyda’r clwb nawr – Parc y Sgarlets [simple_tooltip content=’on the outskirts’]ar gyrion[/simple_tooltip] y dref.
- Plas Llanelly – un o’r adeiladau [simple_tooltip content=’Georgian’]Sioraidd[/simple_tooltip] mwyaf pwysig yng Nghymru. Mae’r Plas wedi cael ei [simple_tooltip content='(to) renovate’]adnewyddu[/simple_tooltip] ac mae e nawr ar agor i’[simple_tooltip content=’y cyhoedd = the public’]r cyhoedd[/simple_tooltip].
Cafodd y plas ei adeiladu gan deulu’r Stepney yn 1714. Un o drigolion enwocaf y plas oedd [simple_tooltip content=’grandson’]ŵyr[/simple_tooltip] Syr John Stepney, sef John Chambers. Cafodd John ei eni yn y plas yn 1843. Fe oedd yn [simple_tooltip content=’cyfrifol = responsible’]gyfrifol[/simple_tooltip] am [simple_tooltip content=’dyfeisio = (to) invent’]ddyfeisio[/simple_tooltip] rheolau modern paffio, athletau a rhwyfo.
Ei dad, William Chambers oedd [simple_tooltip content=’owner’]perchennog[/simple_tooltip] [simple_tooltip content=’pottery’]Crochenwaith[/simple_tooltip] Llanelly.
- Cartref yr olwyn sbâr fodern – y brodyr Davies o ardal Tŷ Isha, Lanelli ddyfeisiodd yr olwyn sbâr yn 1904. Gallwch chi weld yr olwynion [simple_tooltip content=’original’]gwreiddiol[/simple_tooltip] yn Amgueddfa Parc Howard Llanelli ac yn Amgueddfa’r Glannau Abertawe.
- [simple_tooltip content=’brewery’]Bragdy[/simple_tooltip] Felin-foel – Y bragdy cyntaf ym Mhrydain a’r ail yn y byd i roi cwrw mewn caniau. Mae’n bosibl gweld y caniau gwreiddiol yn amgueddfa’r bragdy. Mae’r caniau gwreiddiol yn debyg iawn i rai Brasso.
- Y llwybr placiau glas hiraf yng Nghymru. Mae Treftadaeth Gymuned Llanelli wedi codi dros 50 o blaciau glas ers 2004 i [simple_tooltip content='(to) commemorate’]goffáu[/simple_tooltip] pobl, adeiladau a digwyddiadau o bwys yn yr ardal.
- llanellich.org.uk/projects/blue-plaques
Llwybr y Mileniwm
Mae’r llwybr yn [simple_tooltip content='(to) stretch’]ymestyn[/simple_tooltip] am 13 milltir o Bont Llwchwr yn y dwyrain i bentref Pen-bre yn y gorllewin.
Ar y llwybr, mae Canolfan [simple_tooltip content=’wetlands’]Gwlyptir[/simple_tooltip] Penclacwydd (yr unig un o’i math yng Nghymru), Clwb Golff Machynys, Traeth Llanelli, a Marina Porth Tywyn.
Ar bwys pentref Pwll ar Fehefin 18fed, 1928, glaniodd awyren Amelia Earhart – y fenyw gyntaf i hedfan dros [simple_tooltip content=’Môr yr Iwerydd = the Atlantic Ocean’]Fôr yr Iwerydd[/simple_tooltip].
Pentrefi Glan y Môr- cocos, traethau, cestyll a llawer mwy
Pentywyn
Cartref [simple_tooltip content=’land speed record’]record cyflymder dros y tir[/simple_tooltip] – Malcolm Campbell oedd y person cyntaf i ddefnyddio Traeth Pentywyn i dorri’r record. Ar Fedi 25ain 1924, cyrhaeddodd ei gar ‘Blue Bird’ [simple_tooltip content=’cyflymder = speed’]gyflymder[/simple_tooltip] o 146.16 m.y.a. (235.22 km/a). Cafodd y Cymro J.G. Parry Thomas ei ladd yn ceisio torri’r record yn 1927 yn teithio ar gyflymder o 170 m.y.a..
Talacharn
Mae sied ysgrifennu Dylan Thomas ar lan yr afon Taf ar agor i’r cyhoedd.
Mae castell godidog yma hefyd a sawl lle da i gael bwyd a diod fel tafarn ‘Browns’ ble gallwch chi weld lluniau o’r bardd enwog ar waliau’r bar.
Llansteffan
Mae castell [simple_tooltip content=’impressive’]nodedig[/simple_tooltip] Normanaidd o’r 12fed ganrif yn edrych i lawr dros y pentref hyfryd hwn. Mae’n werth cerdded i’r castell i weld y [simple_tooltip content=’gatehouse’]porthdy[/simple_tooltip] enfawr a phrofi’r golygfeydd gwych dros aber yr afon Tywi.
Glanyfferi
Am y tro cyntaf ers dros 60 o flynyddoedd, mae’n bosibl dal fferi er mwyn teithio rhwng Glanyfferi a phentref Llansteffan, ar ochr arall y bae. Mae’r daith ar y cwch modern hwn yn torri’r 16 milltir o daith mewn car i lawr i filltir yn unig.
Yn y 19eg a’r 20fed ganrif, roedd yr hen fferi’n boblogaidd iawn. Roedd twristiaid yn dal y trên i Lanyfferi, yn cerdded i lawr i’r [simple_tooltip content=’glanfa = jetty’]lanfa[/simple_tooltip] ac yn mwynhau’r daith fer ar draws y bae er mwyn treulio gwyliau yn Llansteffan. Glanyfferi yw canolfan casglu [simple_tooltip content=’cockles’]cocos[/simple_tooltip] Bae Caerfyrddin.
Capten y llong Glansteffan: Y capten fu’n achub ffoaduriaid (BBC Cymru Fyw)
Cydweli
Mae Castell Cydweli yn un o [simple_tooltip content=’perlau = pearls’]berlau[/simple_tooltip]’r ardal. Mae e mewn cyflwr arbennig o dda gyda’i [simple_tooltip content=’porthdy = gatehouse’]borthdy[/simple_tooltip] enfawr.
Cafodd y [simple_tooltip content=’princess’]Dywysoges[/simple_tooltip] Gwenllian ei lladd yma yn 1136 yn ymladd ar ran ei gŵr Gruffudd ap Rhys yn erbyn y Normaniaid.
Cath ddu ydy [simple_tooltip content=’coat of arms’]arfbais[/simple_tooltip] Cydweli – ond pam? Un o’r enwau cynnar ar Gydweli oedd Catwelli a’r gath ddu oedd yr anifail cyntaf i’w weld yn fyw yn dilyn y [simple_tooltip content=’black plague’]pla du[/simple_tooltip]! Stori ddiddorol – ond hollol ffug!!
Beth am orffen ein golwg ar Fae Caerfyrddin gyda’r [simple_tooltip content=’verse’]pennill[/simple_tooltip] enwog hwn? Dwi’n siŵr bod pob un ohonoch chi wedi ei ganu rywbryd neu’i gilydd yn y gorffennol:
Hen fenyw fach Cydweli
Yn gwerthu losin du,
Yn rhifo deg am ddimai Ond un ar ddeg i mi.
O dyna’r newydd gorau ddaeth i mi, i mi
Yn rhifo deg am ddimai
Ond un ar ddeg i mi.
Mae Dafydd yn gyn-Bennaeth yr Adran Gymraeg Ysgol y Llysweri Casnewydd, Ysgol y Graig ac Ysgol Bryngwyn, Llanelli, ac arbenigwr pwnc gyda’r Swyddfa Gymreig 1982-3, Llywodraeth y Cynulliad 2012-14, Cymwysterau Cymru 2015-16 a CBAC 2017-18.
Dafydd is a former Head of Welsh at Ysgol y Llysweri, Ysgol y Graig and Ysgol Bryngwyn of Llanelli, and specialist in the subject for the Welsh Office 1982-3, Assembly Government 2012-4, Qualifications Wales 2015-16 and WJEC 2017-18.
