1. Pistyll Rhaeadr
2. Clochdy Wrecsam
3. Yr Wyddfa
4. Coed Ywen Owrtyn
5. Ffynhonnau Gwenffrwd Treffynnon
6. Pont Llangollen
7. Clychau Eglwys Gresffordd
Ydych chi’n gwybod beth sy gyda phob un mewn cyffredin? Wel, [simple_tooltip content=’apart from’]ar wahân i[/simple_tooltip] un, (Yr Wyddfa), maen nhw i gyd yng Ngogledd Ddwyrain Cymru!
Mae’r pennill yn hen iawn. Beth am inni ddarllen am [simple_tooltip content=’rhyfeddodau = wonders’]ryfeddodau[/simple_tooltip] eraill yn yr ardal yma?
Y Cae Ras, Wrecsam
Clwb pêl-droed Wrecsam yw’r clwb pêl-droed [simple_tooltip content=’third oldest’]trydydd hynaf[/simple_tooltip] yn y byd. Dechreuodd y clwb yng ngwesty’r Turf yn 1864 gan aelodau clwb criced y dref. Roedden nhw’n edrych am gêm i’w chwarae yn ystod y gaeaf!
Hefyd, Y Cae Ras ydy’r stadiwm pêl-droed [simple_tooltip content=’international’]rhyngwladol[/simple_tooltip] hynaf yn y byd.
Dyma [simple_tooltip content=’manylion = details’]fanylion[/simple_tooltip] gêm gyntaf Cymru ar y Cae Ras – mis ar ôl y cyfarfod i ffurfio Cymdeithas Bêl-Droed Cymru yng Ngwesty’r Wynnstay, Rhiwabon, Wrecsam.
Gêm Gyntaf Tîm Pêl-Droed Cymru
- Pryd: Mawrth 25 1876
- Ble: Y Cae Ras, Wrecsam
- Yn erbyn pwy: Yr Alban
- Y sgôr: Cymru 0 – Yr Alban 4
- Yn nhîm Cymru: Dau [simple_tooltip content=’cyfreithiwr = solictitor’]gyfreithiwr[/simple_tooltip], meddyg, [simple_tooltip content=’minister’]gweinidog[/simple_tooltip], clerc, [simple_tooltip content=’miner’]glöwr[/simple_tooltip], [simple_tooltip content=’chimney sweep’]dyn simnai[/simple_tooltip] a [simple_tooltip content=’carpenter’]saer[/simple_tooltip].
Dyma raglen y gêm:
Cymdeithas Bêl-Droed Cymru
- Dechrau: Chwefror 22, 1876
- Ble: Gwesty’r Wynnstay, Rhiwabon, ger Wrecsam
- Cartref ar y dechrau: Wrecsam (1876-1986)
- Cartref nawr: Caerdydd (1986 tan heddiw)
Ar y Cae Ras, cafodd y ffilm gyntaf o gêm bêl-droed ryngwladol ei [simple_tooltip content='(to) shoot’]saethu[/simple_tooltip] yn 1906. ‘Match of the Day 1906!!!’ Nefi wen!
Y ffilm gyntaf o gêm bêl-droed ryngwladol
- Pryd: 1906
- Ble: Y Cae Ras, Wrecsam
- Y timau: Cymru a Gogledd Iwerddon
- Y sgôr: 4 – 4
Gwyliwch uchafbwyntiau’r gêm yma: https://player.bfi.org.uk/free/film/watch-wales-v-ireland-at-wrexham-1906-1906-online
Oeddech chi’n gwybod?
Gwesty’r Turf yw’r unig dafarn ym Mhrydain sy’n rhan o stadiwm pêl-droed. Tan yn ddiweddar, roedd hi’n bosibl gwylio’r gem o eisteddle bach yn y dafarn.
Gwesty’r Turf Tua 1978 – edrychwch ar yr eisteddle bach ar ochr y dafarn!!
Traphont Pontcysyllte
Dylai pawb fynd dros y [simple_tooltip content=’traphont = aquaduct’]draphont[/simple_tooltip] anhygoel yma o leiaf unwaith . Gallwch chi deithio ar droed neu mewn cwch. Cafodd y draphont ei hadeiladu gan Thomas Telford ac mae’n cludo [simple_tooltip content=’canal’]Camlas[/simple_tooltip] Llangollen dros [simple_tooltip content=’the River Dee’]yr Afon Ddyfrdwy[/simple_tooltip]. Dyma rai ffeithiau diddorol am draphont Pontcysyllte:
- Agorodd hi yn 1805
- Costiodd hi £47,000 i’w hadeiladau (bron tair miliwn o bunnoedd yn arian heddiw!)
- Mae’r draphont yn [simple_tooltip content='(to) extend’]ymestyn[/simple_tooltip] am 1,000 o droedfeddi ac mae hi dros 126 o droedfeddi o uchder.
- Mae’r draphont yn un o dri [simple_tooltip content=’World Heritage Sites’]Safle Treftadaeth y Byd[/simple_tooltip] yng Nghymru. Y ddau arall yw Gwaith Haearn Blaen-afon, Gwent a Chestyll gogledd Cymru.
- Hon yw’r reid [simple_tooltip content=’highest’]uchaf[/simple_tooltip] yn y byd y gallwch fynd arni mewn cwch camlas.
www.pontcysyllte-aqueduct.co.uk/cy
Plasty Erddig, Wrecsam
Dyma un o dai hanesyddol mwyaf crand yng Nghymru. Cafodd y plasty ei adeiladu yn y 18fed ganrif gynnar. Dyw Downton Abbey yn ddim byd [simple_tooltip content=’compared with’]o’i gymharu ag[/simple_tooltip] Erddig. Dyma rai ffeithiau am y plasty:
- Lawr llawr mae [simple_tooltip content=’collection’]casgliad[/simple_tooltip] unigryw o luniau’r [simple_tooltip content=’servants’]gweision[/simple_tooltip] oedd yn gweithio yn y plasty.
- I fyny’r grisiau, mae [simple_tooltip content=’treasure store’]trysorfa[/simple_tooltip] o hen ddodrefn, tecstilau a phapur wal.
- Tu allan, mae llawer o adeiladau diddorol er enghraifft y stablau, yr [simple_tooltip content=’the smithy’]efail[/simple_tooltip], gweithdy’r saer a’[simple_tooltip content=’the sawmill’]r felin lifio[/simple_tooltip].
- Mae’r gerddi yn anhygoel. Yn y gerddi, mae pob math o goed ffrwythau a blodau
- Teulu’r Yorke oedd [simple_tooltip content=’owned by’]yn berchen ar[/simple_tooltip] y tŷ ers dros 240 o flynyddoedd.
- Enw pob aelod [simple_tooltip content=’male’]gwrywaidd[/simple_tooltip] o deulu’r Yorke oedd naill ai Simon neu Phillip.
- Yn 1973, rhoddodd Phillip Yorke y tŷ i’[simple_tooltip content=’The National Trust’]r Ymddiriedolaeth Genedlaethol[/simple_tooltip]. Doedd dim plant gan Phillip na’i frawd Simon i’w [simple_tooltip content='(to) inherit’]etifeddu[/simple_tooltip].
- Roedd Phillip Yorke yn ddyn [simple_tooltip content=’strange’]rhyfedd[/simple_tooltip]! Mae pobl Wrecsam yn cofio Phillip Yorke yn reidio hen feic peni ffardding o gwmpas y dref. Roedd e hefyd yn cadw defaid yn y plasty!!
Prif arddwr y Plasty yn trafod y beic pennifardding gyda Phillip Yorke
Ewch i’r wefan: www.nationaltrust.org.uk/cy_gb/erddig
Mwy o ryfeddodau’r gogledd ddwyrain i ddod y tro nesaf…
Mae Dafydd yn gyn-Bennaeth yr Adran Gymraeg Ysgol y Llysweri Casnewydd, Ysgol y Graig ac Ysgol Bryngwyn, Llanelli, ac arbenigwr pwnc gyda’r Swyddfa Gymreig 1982/3, Llywodraeth y Cynulliad 2012-14, Cymwysterau Cymru 2015/16 a CBAC 2017/18.
Dafydd is a former Head of Welsh at Ysgol y Llysweri, Ysgol y Graig and Ysgol Bryngwyn of Llanelli, and specialist in the subject for the Welsh Office 1982/3, Assembly Government 2012-4, Qualifications Wales 2015/16 and WJEC 2017/18.
