Newyddion i ddysgwyr newydd

Newyddion i Ddysgwyr Newydd

in Foundation/Newyddion

Yma, mae Peter Mescall yn ysgrifennu a Huw Rowlands yn cyflwyno newyddion i ddysgwyr newydd. Maen nhw mewn Cymraeg (eithaf) syml, ac mae’n cael eu cyhoeddi ar ddyddiau Sul a chanol wythnos.
Here, Peter Mescall writes and Huw Rowlands presents news for new learners. It is in (quite) simple Welsh, and is published on Sundays and midweek.

Newyddion dydd Mercher 21/02/2018

Sir y Fflint

Mae Hannah Turtle, 22 oed o Sir Y Fflint wedi pledio’n euog i lofruddio ei mab deufis oed ar ôl newid ei phle gwreiddiol. Roedd hi wedi gwadu llofruddio James Hughes ym mis Mehefin 2016.

Eryri

Cafodd gwirfoddolwyr o Dîm Achub Mynydd Llanberis a hofrennydd eu galw ddydd Sadwrn am 12:35 ar ôl dyn wedi syrthio dros 800 troedfedd i lawr dibyn serth yn Eryri. Mae Crwner Gogledd Orllewin Cymru, Dewi Pritchard Jones wedi agor ymchwiliad i’r digwyddiad.

Addysg

Mae athrawon mewn ysgol ym Machynlleth ar streic am ddiwrnod mewn protest dros ddiswyddiadau. Mae llywodraethwyr yr ysgol wedi penderfynu cyflwyno diswyddiadau gorfodol ar ôl i Gyngor Sir Powys gyhoeddi fod angen iddyn nhw wneud arbedion.

Chwaraeon

Mae Dan Biggar, Liam Williams a Leigh Halfpenny yn ôl i Gymru i wynebu Iwerddon ym Mhencampwriaeth y Chwe Gwlad yn Nulyn dydd Sadwrn. Bydd George North ar y fainc eto.

Colli am eiriau? Lost for words?

Llofruddio = murdering
Ple gwreiddiol = original plea
Tîm Achub Mynydd  = Mountain Rescue Team
Crwner = Coroner
Diswyddiadau = redundancies
Llywodraethwyr = governors


Newyddion dydd Sul 18/02/2018

Daeargryn

Yn Ne Cymru, tarodd daeargryn ger Abertawe ond cafodd yr effeithiau eu teimlo ar draws Cymru. Y daeargryn oedd y mwyaf ym Mhrydain ers 10 mlynedd.

Cyllidau Cyngor

Mae’r Cyngor Sir Benfro wedi cyhoeddi cynlluniau i godi treth cyngor gan 12.5% ac maen nhw’n ystyried cau adeiladau er mwyn arbed £1m.

Ond yn Abertawe mae’r Cyngor wedi cyhoeddi na fyddan nhw’n codi arian gan gyflwyno taliadau parcio gorfodol i athrawon a staff ysgolion.

Adloniant

Cafodd Cymru ei disgrifio fel gwlad annibynnol ac aelod o’r Cenhedloedd Unedig yn y ffilm newydd Black Panther, rhan o’r gyfres Marvel.  Dydy Disney ddim wedi ymateb ond yn ôl y BBC, merch o Sir Benfro, Lynwen Brennan, ydy Llywydd a Rheolwr Cyffredinol presennol Industrial Light and Magic, ac mae ILM yn gyfrifol am yr effeithiau arbennig.

Gemau’r Olympaidd

Enillodd Laura Deas y fedal efydd yn ras y sled sgerbwd. Cyn y rhediad olaf, roedd Laura yn y pedwerydd safle ond ar ôl rhediad gwael gan Janine Flock o Awstria, enillodd hi’r trydydd safle. Cafodd y fedal aur ei ennill gan Lizzy Yarnold, aelod arall o’r dîm DU.

Colli am eiriau? Lost for words?

Daeargryn = earthquake (literally daear = earth, crynu = to shake)
Cyllidau Cyngor = Council budgets
Cyhoeddi cynlluniau = release plans
Treth cyngor = council tax
Gorfodol = compulsory/mandatory
Cenhedloedd Unedig = United Nations
medal efydd = bronze medal
Sgerbwd = skeleton


Newyddion dydd Mawrth 13/02/2018

Gwleidyddiaeth

Mae Leanne Wood wedi mynegi ei barn fod Llywodraeth Cymru’n rhannu buddsoddiadau yn annheg ar draws Cymru efo’r mwyaf yn yr ardal Caerdydd.

Mae’r Llywodraeth yn ystyried treth tir gwag i hybu adeiladu. Yn y cynlluniau, bydd tirfeddianwyr biau’r tir efo caniatâd cynllunio i adeiladu, yn gorfod talu treth.

Twristiaeth

Y daith o dde i ogledd Cymru yn “rhwystr” i ymwelwyr yn ôl sylwadau gan Deirdre Wells, Pennaeth o UK Inbound, un o brif gyrff diwydiant twristiaeth y DU. Mae miliwn o ymwelwyr dod i Gymru pob blwyddyn ond mae angen gwneud mwy i wella’r daith rhwng y gogledd a’r de, sy’n cymryd mwy na pedair awr.

Adloniant

Mae’r BBC wedi cyhoeddi y bydd Andrew ‘Tommo’ Thomas yn gadael Radio Cymru ar ôl pedair blynedd o gyflwyno yn y prynhawniau. Bydd o’n cyflwyno sioe ddyddiol newydd ar Nation Broadcasting.
Ym mis Gorffennaf y llynedd cafodd Tommo ei ymchwilio ar ôl sylwadau yn ystod Gŵyl Nôl a Mla’n yn Llangrannog. Ysgrifennodd er mwyn ymddiheuro am beth ddywedodd.

Chwaraeon

Yn Olympaidd y Gaeaf, roedd Laura Deas, Cymraes o Wrecsam, yn gyflymaf yn ystod ymarferiad ar gyfer cystadleuaeth y sled sgerbwd fydd yn cael ei chynnal ddydd Gwener.

Colli am eiriau? Lost for words?

Mynegi = to express
Rhannu buddsoddiadau yn annheg = share investments unfairly
Ystyried treth tir gwag = consider a vacant land tax
Tirfeddianwyr = land owners
Fydd yn cael ei chynnal  = which will be held
Rhwystr = barrier/obstruction


Newyddion dydd Sul 11/02/2018

Gwleidyddiaeth

Enillodd Jack Sargeant yr isetholiad wrth iddo fo gadw gafael ar sedd Alun a Glannau Dyfrdwy yn y Cynulliad Cenedlaethol i’r Blaid Lafur.  Ond llai na thri deg y cant o etholwyr Alun a Glannau Dyfrdwy fwrodd bleidlais.

Gemau Olympaidd

Gaeth Olympaidd y Gaeaf eu hagor yn Ne Korea efo seremoni hanesyddol pan ddaeth Gogledd a’r De ynghyd i gystadlu fel un tîm.

Dysgwyr

Mae’r cwmni Say Something In Welsh wedi cyhoeddi cwrs newydd dros chwe mis i helpu pobl dysgu Cymraeg. Mae’r cwrs newydd ar gael ar-lein efo deunyddiau newydd ac ymarferion bob wythnos.

Y Chwe Gwlad

Collodd Cymru eu hail gêm yn erbyn Lloegr ym Mhencampwriaeth y Chwe Gwlad. Cyn y gêm roedd rhaid i Warren Gatland newid y tîm ar ôl cafodd Leigh Halfpenny ei anafu.

Yn yr hanner cyntaf wnaeth Lloegr sgorio dau gais ond wnaeth y dyfarnwr teledu penderfyniad i wrthod cais gan Gareth Anscombe. Ar ôl y gêm, wnaeth Warren Gatland feirniadu’r penderfyniad.

Yn Stuttgart, ein gohebydd roedd yr unig Cymro yn y dafarn! Ond mae o wedi bod yn dweud wrth pawb am parallel.cymru!

Colli am eiriau? Lost for words?

Isetholiad = by-election
Alun a Glannau Dyfrdwy = the Assembly constituency of Alyn and Deeside
Etholwyr = voters
Fwrodd bleidlais = cast a vote
Ynghyd = together
Ymarferion bob wythnos = weekly exercises
Cafodd Leigh Halfpenny ei anafu = Leigh Halfpenny was injured

 


Newyddion dydd Sul 04/02/2018

Addysg

Yn Nyffryn Ceiriog, mae ymgyrchwyr wedi mynegi eu gwrthwynebiad ar ôl ymgynghoriad gan Gyngor Sir Wrecsam. Ysgol Pontfadog ydy ysgol cyfrwng Saesneg ond yn ôl Cyngor Wrecsam mae’r galw am addysg cyfrwng Saesneg ar i lawr yn yr ardal.

Yn Abertawe, mae’r cyngor yn ystyried cyflwyno ffioedd parcio i athrawon. Mewn datganiad, dywedodd y cyngor bod angen arnyn nhw  arbed arian ar ôl toriadau gan y Llywodraeth Cymru.

Y tywydd

Mae’r swyddfa tywydd wedi cyhoeddi rhybuddion melyn ar draws gogledd Cymru nos Lun. Bydd y tywydd yn oerach efo eira dros nos.

Rygbi

Dechreuodd y Chwe Gwlad yng Nghaerdydd ddydd Sadwrn a chafodd tîm rygbi Cymru’r dechrau gorau posib yn y bencampwriaeth. Enillodd Cymru’r gêm yn erbyn Yr Alban yn Stadiwm Principality efo pedwar cais a phwynt bonws. Seren y gêm oedd Aaron Shingler, un o deg chwaraewr o’r Scarlets.

Sut bynnag, mae Huw Llywelyn Davies, cyn-sylwebydd rygbi ar S4C, wedi mynegi pryder am ddyfodol darlledu gemau yn y Gymraeg.

Ond yn bwysig, mae ein gohebydd yn siomedig. Oedd o’n teimlo’n sâl iawn fore dydd sadwrn, felly doedd o ddim yn medru teithio i’r gêm. Mae o’n chwilio am docyn arall 😉

Colli am eiriau? Lost for words?

Dyffryn Ceiriog = pentref yn Sir Wrecsham
Ymgyrchwyr = campaigners
Mynegi eu gwrthwynebiad = express their objection
Ymgynghoriad = consultation
Ysgol cyfrwng Saesneg = English medium school
Rhybuddion melyn = yellow warning
Pencampwriaeth Chwe Gwlad = Six Nations Championship
Seren y gêm = Man of the Match


Newyddion dydd Mawrth 30/01/2018

Gwleidyddiaeth

Mae Ysgrifennydd Parhaol Llywodraeth Cymru, Shan Morgan, wedi dweud y bydd yr ymchwiliad i’r modd y gwnaeth Carwyn Jones ddiswyddo Carl Sargeant yn cychwyn mor fuan â phosib a ddylai gymryd ddim mwy na phedwar mis.

Band eang

Mae angen darparu band eang ledled Cymru yn ôl y cyhoeddiad gan Julie James, y gweinidog sy’n gyfrifol am seilwaith digidol Cymru. Y nod ydy targedu 98,000 o leoliadau heb eu cyrraedd hyd yn hyn.

Adloniant

Dechreuodd gwasanaeth newydd wythnos diwethaf pan gaeth Radio Cymru 2 ei darlledu am y tro cyntaf. Ond dydy’r orsaf ddim ar gael ar FM- bydd angen i chi wrando ar-lein.

Pêl-droed

Mae Caerdydd tu allan o Gwpan FA Lloegr ar ôl yr gêm gartref yn erbyn Man City. Wnaethon nhw golli’r gêm ar ôl dau gol gan Kevin De Bruyne a Raheem Sterling.

Rygbi

Yn y Chwe Gwlad, cyhoeddodd Warren Gatlad y tîm i wynebu’r Alban Ddydd Sadwrn. Mae o wedi dewis deg chwaraewr o’r Scarlets.

Colli am eiriau? Lost for words?

Ymchwiliad = investigation
Diswyddo = to dismiss
Mor fuan â phosib  = as soon as possible
Band eang = broadband
Ledled = throughout
Seilwaith = infrastructure
Lleoliadau = locations (lleoliad = location)


 Newyddion dydd Mercher 24/01/2018

De Cymru

Ddydd Mawrth, bu farw dyn wedi tân mewn tŷ yn Rhondda Cynon Taf yn ystod oriau man y bore. Cafodd Gwasanaeth Tân ac Achub De Cymru eu galw i dŷ yn Hirwaun am tua thri o gloch y bore.

Adloniant

Mae disgwyl i’r cyflwynydd Aled Jones ddychwelyd i’w waith. Mae o wedi ymddiheuro ar ôl iddo fo gael ei wahardd gan y BBC. Dydy o ddim wedi ymddangos ers yr 22ain o fis hydref ar Radio Cymru.

Rygbi

Mae’r Gweilch wedi diswyddo eu Prif Hyfforddwr, Steve Tandy, ar ôl colli’r gêm yn erbyn Clermont ddydd Sadwrn. Aethon nhw allan o Gwpan Pencampwyr Ewrop a hefyd maen nhw yn chweched allan o saith yn y Pro 14.

Yn rownd yr wyth olaf, bydd y Scarlets yn chwarae La Rochelle, y tro cyntaf i dîm o Gymru gyrraedd yr wyth olaf mewn chwe blynedd.

Pêl-droed

Enillodd Abertawe yn erbyn Lerpwl nos Lun , ond maen nhw’n parhau ar waelod yr Uwch Gynghrair.

Colli am eiriau? Lost for words?

Cael ei gwahardd = to be banned
Ymddangos = to appear
Dychwelyd = to return
Ymddiheuro = to retire
Gweilch = Ospreys
Prif Hyfforddwr = Head Coach
Uwch Gynghrair = Premier League


Newyddion dydd Sul 21/01/2018

Yr Eisteddfod

Mae rhai stondinwyr wedi dweud eu bod nhw’n dal i aros am y manylion am y lleoliad stondin eleni. Bydd yr Eisteddfod yn wahanol eleni heb faes traddodiadol-ym Mhae Caerdydd.  Dywedodd Prif Weithredwr yr Eisteddfod, Elfed Roberts, y bydd y trefniadau’n fwy “cymhleth”.

Gwleidyddiaeth

Yn America, dydy’r Llywodraeth ddim wedi cytuno’r gyllideb ac mae sawl adran wedi cau. Digwyddodd yr un peth yn 2013 oherwydd anghytundebau rhwng y Senedd a Thŷ’r Cynrychiolwyr. Ond eleni ydy’r tro cyntaf mai’r un blaid yn rheoli’r ddau dŷ.

Chwaraeon

Mae Undeb Rygbi Cymru wedi cyhoeddi mai’r Alban fydd gwrthwynebwyr cyntaf Cymru yng Nghyfres yr Hydref yn 2018- y tro cyntaf maen nhw wedi chwarae yn y gyfres.

Yng Nghwpan Pencampwyr Ewropeaidd, collodd y Gweilch y gêm oddi cartref yn erbyn Clermont. Ym Mharc y Scarlets, enillodd y Scarlets eu gêm olaf yn bŵl pump ac maen nhw’n mynd i gynyddu i’r rownd nesaf- y tîm cyntaf o Gymru yn y rownd wyth olaf ers 2012.

Colli am eiriau? Lost for words?

Stondinwyr = stallholders/standholders (stond = stall/stand)
Prif Weithredwr = Chief Executive
Anghytundebau = disagreements (cytundeb = agreement)
Undeb Rygbi Cymru = Welsh Rugby Union
Gwrthwynebwyr = opponents (gwrth = to oppose/counter, wyneb = a face)
Oddi cartref = away from home
Cynyddu = to increase/grow, or in this context to progress
Rownd wyth olaf  = last eight


Newyddion dydd Mawrth 16/01/2018

Gwleidyddiaeth

Mae aelod o gabinet Llywodraeth y Deyrnas Unedig, Gavin Williamson, wedi cael ei geryddu gan Aelod Senedd o Gymru ar ôl disgrifio Cymru fel “tywysogaeth”. Dywedodd Jonathan Williams, Aelod Senedd Plaid Cymru dros Ddwyrain Caerfyrddin a Dinefwr, y dylai’r Llywodraeth wybod bod Cymru’n genedl falch. Cyn Nadolig, wnaeth  y cyn-arweinydd Plaid Cymru, Dafydd Elis-Thomas, gyhoeddi ei fod o’n cefnogi hybu Cymru fel tywysogaeth.

Pêl-droed

Cafodd Ryan Giggs ei gyhoeddi fel rheolwr y tîm cenedlaethol pêl-droed. Mae ganddo fo gytundeb dros y pedair blynedd nesaf.

Rygbi

Mae’r Prif Hyfforddwr y Scarlets, Wayne Pivac wedi dweud y bydd o’n gobeithio siarad â George North sy’n gadael Northampton ar ddiwedd y tymor. Mae North wedi addo dychwelyd i Gymru eleni.

Ac yn olaf: Adloniant

Fore dydd Sul, roedd y rheolwr prosiect parallel.cymru, Neil Rowlands, ar y teledu yn y sioe cwis, Llyncu Geiriau. Mae’r rhaglen ar gael ar BBC iPlayer a S4C Clic.

Colli am eiriau? Lost for words?

Y Deyrnas Unedig = the United Kingdon
Ceryddu = to admonish/rebuke
Tywysogaeth = principality
Cenedl falch = proud nation
Cytundeb = contract/agreement
Addo dychwelyd = promise to return


Newyddion dydd Sul 14/01/2018

Gwleidyddiaeth

Mae Donald Trump wedi canslo ei ymweliad i Brydain ym mis Chwefror pan roedd o’n mynd i agor y Llysgenhadaeth America newydd yn Llundain.

Morlyn Bae Abertawe

Ar ôl y cyhoeddiad gan y Prif Weinidog, Carwyn Jones, mae Ysgrifennydd Cymru wedi taflu dŵr oer ar yr awgrymiad bod Llywodraeth Cymru wedi cynnig “buddsoddiad ychwanegol sylweddol” i gynllun Morlyn Bae Abertawe.

Yn ôl Alun Cairns “Does dim arian yn cael ei gynnig yn benodol a does dim cysylltiad wedi bod gyda swyddogion.”

Caerdydd

Mae rhai siaradwyr Cymraeg wedi cwyno am y nifer o weithwyr sy’n medru siarad yr iaith yn Yr Hen Lyfrgell.  Mae’r cytundeb rhwng y Cyngor Sir a’r caffi yn dweud y dylai pob aelod o staff fedru siarad Cymraeg pan maen nhw’n cyfarch ymwelwyr. Ond yn ôl cyfarwyddwr dros dro Yr Hen Lyfrgell, mae prinder siaradwyr Cymraeg yn ceisio am swyddi.

Rygbi

Yng Nghaerfaddon, enillodd y Scarlets y gêm yng Nghwpan Pencampwr Ewrop. Mae’r fuddugoliaeth yn golygu fod y Scarlets ar frig pŵl pump. Byddan nhw angen ennill y gêm olaf yn erbyn Toulon i gyrraedd at yr rownd nesaf.

Colli am eiriau? Lost for words?

Llysgenhadaeth = Embassy
Morlyn = lagoon; in this context tidal lagoon
Ysgrifennydd Cymru = Welsh Secretary
Buddsoddiad ychwanegol sylweddol = significant additional investment
Cyngor Sir = County Council
Fedru = to be able to (colloquial)
Cyfarch ymwelwyr = greet visitors
Cyfarwyddwr = director
Prinder = shortage
Ar frig pŵl pump = at the top of pool five


Newyddion dydd Mercher 10/01/2018

Gwleidyddiaeth

Mae’r Llywodraeth Cymru’n ystyried cynlluniau i ddod i ben cosb gorfforol plant yng Nghymru. Byddan nhw’n dechrau’r proses o gasglu barn pobl dros y 12 wythnos nesaf.

Parc Solar Môn

Mae’r Heddlu Gogledd Cymru wedi dweud eu bod nhw wedi derbyn dau lythyr yn mynegi pryder am ddatblygiad fferm solar ger Amlwch. Mae’r aelodau o bwyllgor cynllunio Cyngor Môn wedi rhoi caniatâd cynllunio ar gyfer y fferm solar fwyaf Cymru.

Morlyn Bae Abertawe

Yn ôl y Llywodraeth Cymru, mae Carwyn Jones wedi anfon llythyr at Theresa May yn cynnig talu rhywfaint o gostau’r cynllun. Doedd dim sôn am y morlyn yng nghyllideb y llynedd. Mae’r cwmni y tu ôl i’r fenter yn honni y byddai’r cynlluniau yn darparu digon o drydan ar gyfer 155,000 o gartrefi.

Y Chwe Gwlad

Cafodd Dan Lydiate ei anafu ym muddugoliaeth y Gweilch yn erbyn y Dreigiau.

Bydd Lydiate, Jonathan Davies a Sam Warburton yn colli Pencampwriaeth y Chwe Gwlad a bydd Taulupe Faletau yn annhebygol o chwarae.

Colli am eiriau? Lost for words?

Y Llywodraeth Cymru = The Welsh Government
Cosb gorfforol plant = physical punishment of children; in this context smacking
Casglu barn pobl = collect people’s opinions; in this context, consultation
Mynegi pryder = to express concern
Rhoi caniatâd = give/grant permission
Morlyn = lagoon; in this context tidal lagoon
Honni = to claim
Darparu = to provide
Y Chwe Gwlad = the Six Nations (rugby championship)
Annhebygol = unlikely (tebygol = likely)


Newyddion dydd Sul 07/01/2018

Gwleidyddiaeth

Gaeth mab Carl Sargeant ei ddewis gan y blaid Lafur i ymladd yr isetholiad yn Alun a Glannau Dyfrdwy. Gwnaeth Jack Sargeant gyhoeddi ei fod o’n isio olynu ei dad mis diwethaf.

De Cymru

Mae dyn 56 oed wedi cael ei arestio ar amheuaeth o lofruddio yn dilyn marwolaeth dynes yng Nghastell-nedd.

Gaeth yr heddlu eu galw i gyfeiriad ar Heol Talbot nos Wener yn dilyn adroddiad o “ddigwyddiad domestig”. Gaeth corff y ddynes 33 oed ei ddarganfod yn y tŷ.

Pêl-droed

Gaeth Mark Hughes ei diswyddo fel rheolwr Stoke City ar ôl colli’r gêm cwpan FA yn erbyn Coventry. Mae Stoke yn 18fed yn yr Uwch Gynghrair.

Mae’r Gymdeithas Bêl-droed Cymru yn ystyried tri chyn-chwaraewr ar gyfer swydd rheolwr tîm pêl-droed cenedlaethol Cymru yr wythnos nesaf, Craig Bellamy, Ryan Giggs ac Osian Roberts.

Grand National Cymru

Mae’r ceffyl, Raz De Maree wedi ennill y Grand National Cymru yng Nghas-gwent brynhawn dydd Sadwrn efo’r joci James Bowen sydd yn 16 oed.

Colli am eiriau? Lost for words?

Ymladd yr isetholiad = fight the by-election
Alun a Glannau Dyfrdwy = the Alyn and Deeside parliamentary constituency
Amheuaeth o lofruddio  = on suspicion of murder
Diswyddo = sack/resign (from a job)
Uwch Gynghrair = Premier League
Cymdeithas Bêl-droed Cymru = Football Association of Wales (FAW)

 


 

Ymwadiad
Ysgrifennwyd rhai o’r erthyglau Foundation gan bobl sydd eisoes wrthi’n dysgu Cymraeg. Efallai y dewch ar draws rhai camgymeriadau ieithyddol yn y Gymraeg o bryd i’w gilydd.

Disclaimer
Some of the Foundation articles have been written by those who are still learning Welsh. You may therefore come across some linguistic errors in the Welsh from time to time.