Gerifa Mathemateg

Geirfa: Mathemateg a Gwyddoniaeth / Vocabulary: Maths and Science

Yn Yr Iaith

Gan Cari Powell, myfyriwraig PhD ym Mhrifysgol Abertawe a’i phwnc arbenigol yw Ffiseg a Chosmoleg.
By Cari Powell, a PhD student in Swansea University, and her speciality subject is Physics and Cosmology.

Adio - Y proses lle mae rhywbeth yn cael ei ychwanegu at rhywbeth arall.

Addition - The process of adding something to something else.

Tynnu - Y proses lle mae rhywbeth yn cael ei thynnu o rywbeth arall.

Subtraction - The process of taking something away from something else.

Lluosi - Gweithrediad mathemategol lle mae rhif yn cael ei ychwanegu at ei hun sawl gwaith.

Multiplication - A mathematical operation where a number is added to itself a number of times.

Rhannu -  Grwpio nifer o bethau yn grwpau cyfartal

Division - Grouping a number into equal parts.

Ffwythiant - Mynegiant yn dangos perthynas fathemategol neilltuol rhwng menbwn (x) ac allbwn (f(x)). Gweler yr enghreithiau isod:

Function - An expression showing a particular mathematical relationship between input (x) and output (f(x)). See the examples below:

Defferyn  - Cyfradd newid ffwythiant mewn perthynas â newidyn. Ystyried yr esiampl seml isod. Yna, rydych yn lluosi â'r hen bŵer ac yn tynnu un o'r hen bŵer. Differu yw'r enw ar y proses hwn.

Derivative - The rate of change of a function with respect to a variable. You multiply the power at the start of the term and subtract one from the power.

Integru - Y proses sydd yn wrthdroi i ddifferu. Ystyried yr esiampl seml lle byddwch yn integru x^n, (a x =/= -1). Wedyn, byddwch yn adio un i'r hen pŵer ac yn rhannu â'r pŵer newydd.

Mae yna ddau brif fath o integrynnau:

Integryn amhendant -  Does dim terfynau (rhifau yr ydych yn integreiddio rhwng felly mae angen adio cysonyn (e.e. C).

Integryn pendant - Mae yna derfynau, ac mae rhaid i chi eu defyddio wedi i chi integru.

Amhendant/Indefinite:

Pendant/Definite:

Integrate - The inverse process to differentiation. Consider this  example where you will integrate x ^ n, (and x = / = -1). Then add one to the old power and share with the new power.

There two main types of  integrals:

Indefinite integrals -  There are no limits (the numbers you integrate between) so you must add a constant (e.g. C) to the end of your expression.

Definite integrals - There are limits, and you have to use them having integrated.

Fformiwla - Grŵp o symbolau mathemategol sy'n mynegi perthynas neu sy'n cael eu defnyddio i ddatrys problem.

Hafaliad/Equation

Formula - A group of mathematical symbols which are used to solve a problem or express a relationship.

Hafaliad - Pan fydd dau fynegiant mathemategol yn cynnwys newidyn (x) yn gyfartal, gallwch ddatrys yr hafaliad i ddod o hyd i werth(oedd) x.

Equation - Two mathematical expressions which are equal ( indicated by the equals sign).

Theori - Ffaith wyddonol y gellir ei chwirio drwy ddefnyddio profion.

Rhagdybiaeth - Esboniad tybiedig neu arfaethedig wedi'i wneud ar sail tystiolaeth gyfyngedig fel man cychwyn ar gyfer ymchwiliad pellach.

Theory - A scientific fact which can be verified through tests and experiments.

Hypothesis - A proposed or presumed explanation made based on limited evidence as a starting point for further investigation.

 

Grym - Yr hyn sy'n peri i wrthrych a chanddo fàs gychwyn symud. neu newid ei gyflymder (hynny yw, rhywbeth sy'n achosi cyflymiad). Mae hwn yn fesur fector, sy'n golygu bod ganddo faint a chyfeiriad.

Force - A push or pull on an object with a mass which causes it to change direction.

Momentwm -  Lluoswm màs a chyflymder. Mae hwn hefyd yn fesur fector.

Momentum - The product of mass  and velocity. This makes it a vector which means that it has a magnitude ( or size) and direction.

Pŵer - Cyfradd gweithio; neu gyfradd trosglwyddo egni.

                                                                                                        Pŵer Trydanol/ Electrical Power:

Power - The rate at which work is carried out when energy is transferred from one place to another.

Gwaith -  Math o drosglwyddiad egni yw gwaith. Er enghraifft, mae grym yn gwneud gwaith os w'r gwrtheych y mae o'n gwithredu arno yn cael ei ddadleoli yn y cyfeiriaf y mae'r grym yn gweithredu.

Work -  A force is said to be doing work if the object it is acting on is displaced in the direction the force is acting.

Egni - Y gallu i wneud gwaith.

Energy -The ability to do work.

Cyflymder  - Mesur fector yn cynrychioli  buanedd mewn cyfeiriad penodol.

Velocity - A vector quantity which represents the speed of an object in a given direction.

Màs Eiddo mater sy'n mesur ei wrthwynebiad i gyflymiad, neu sut mae grym disgyrchiant yn effeithio arno. 

Mass - It is a property of matter that measures its resistance to acceleration.

Dadleoliad - Mesur fector sy'n mesur pa mor bell mae gwrthrych wedi symud, neu ba mor bell ysy,mewn cyfeiriad penodol, o ryw bwynt neilltuol.

Displacement - A vector which measures how far away an object is in a given direction.

Cyflymiad - Mesur fector sy'n cynrychioli cyfradd newid cyflymder dros amser. Noder bod y gair 'cyflymiad' hefyd yn cynrychioli mesur sgalar yn dangos cyfradd newid buanedd dros amser.

Acceleration - A vector quantity which is defined as the rate at which and object's velocity changes.

Fector - Mesur factor - endid ffisegol sydd â maint a chyfeiriad (e.e. grym, cyflymiad, cyflymder, dadleoliad)

Sgalar - Mesur sgalar - endid ffisegol sydd â maint yn unig (e.e. cyflymiad, buanedd, pellter, amser, màs, dwysedd, tymheredd).

Vector - A value which has a magnitude (size) and direction.

Scalar - A value which only has a magnitude.

Disgyrchiant - Y grym sy'n denu corff tuag sydd â màs tuag at unrhyw gorff arall sydd â màs (e.e. y grym sy'n denu afal yn disgyn  tuag at ganol y Ddaear).

Cyflymiad disgyrchiant - Cyflymiad gwrthrych oherwydd grym dysgrychiant.

Gravity - The force that attracts a body towards the centre of the Earth, or towards any other body.

Gravitational acceleration - The acceleration of an object due to the force of gravity.

Pellter - Mesur sgalar sy'n mesur pa mor bell mae gwrthrych wedi symud, neu ba mor bell ydy, o ryw bwynt neilltuol.

Distance - A scalar quantity that measures how far an object has moved.

Buanedd - Mesur sgalar sy'n cynrychioli cyfradd newid pellter dros amser.

Speed - A scalar quantity that measures how fast an object is going.

Pwysau - Y grym a grëwyd ar fàs gan rym disgyrchiant yn gweithredu arno, y mae ei faint wedi'i gynrychioli gan luoswm y màs a gwerth cyflymiad disgyrchiant.

Weight - The force created by gravitational acceleration acting on a mass.

Dwysedd - Màs pob uned o gyfaint o wrthrych.

Density - Mass per unit volume of an object.

Gwasgedd - Maint y grym yn gweithredu'n berpendicwlar i pob uned o arwynebedd.

Pressure - Force per unit area.

Am fwy o wybodaeth / For more information:

bbc.com/bitesize / termiaduraddysg.org

Gerifa Gofod