Pan fyddwn ni'n pwysleisio enw neu ansoddair mewn brawddegau byr fel y rhai isod, byddwn ni'n defnyddio yw yn lle mae.
When a noun or an adjective are stressed in short sentences like the ones below, yw is used instead of mae.

Mae e’n ddyn.                         >                      Dyn yw e.
He’s a man.                                                    A man he is.

Mae hi’n feddyg.                     >                      Meddyg yw hi.
She’s a doctor.                                                A doctor she is.

Mae e’n las.                             >                     Glas yw e.
It’s blue.                                                          Blue it is.

Mae e’n rheolwr y cwmni.       >                     Rheolwr y cwmni yw e.
He is the manager of the company.               The manager of the company he is.

Mae e’n dywyll                        >                     Tywyll yw e.
It is dark.                                                        Dark it is.

Yng ngogledd Cymru, bydd pobl yn defnyddio ydy yn lle yw, e.e:
Ydy
is used in north Wales instead of yw, e.g:

Dyn yw e                                >                      Dyn ydy o.
Meddyg yw hi                         >                      Meddyg ydy hi

Yng ngogledd Cymru, bydd pobl yn defnyddio mai yn lle taw i olgyu 'that' mewn brawddegau pwysleisiol, e.e:
Mai
is used for emphatic ‘that’ in north Wales instead of ‘taw’, e.g:

A:        Glas yw e!                                B:        Dw i’n meddwl taw glas yw e!            De
A:        Glas ydy o!                               B:        Dw i’n meddwl mai glas ydy o!           Gogledd
A:        Blue it is!                                  B:        I think (that) blue it is!                            Literally

This/these That/those
Masculine y cwpan ’ma y cwpan ’na
Feminine y gyllell ’ma y gyllell ’na
Plural y cwpanau/cyllyll ’ma y cwpanau/cyllyll ’na

Byddai'n bosibl cyfieithu'r ymadroddion uchod yn llythrennol fel:

The cup/knife/cups/knives here
The cup/knife/cups/knives there.

Fel arfer bydd pobl yn talfyrru yma ac yna yn 'ma a 'na ar lafar.

Dim ond enwau benywaidd unigol sy'n treiglo ar ôl y fannod ('the'). Dyw ffurfiau lluosog ddim yn treiglo hyd yn oed os benywaidd ydynt, e.e:

Y gyllell ’ma       y cyllyll ’ma          y gadair ’na    y cadeiriau ’na
This knife           these knives         that chair      those chairs

A literal translation of the above would be:
The cup/knife/cups/knives here
The cup/knife/cups/knives there.

Yma and yna or usually shortened to ’ma and ’na in speech.

Only femine singular words are mutated after y. Plurals are not mutated after y even if  they are feminine, e.g:
Y
gyllell ’ma           y cyllyll ’ma           y gadair ’na    y cadeiriau ’na
This knife              these knives        that chair       those chairs