Fe/Hi = It

Nid oes un gair unigryw sy'n golygu 'it' yn Gymraeg. Rhaid defnyddio naill ai ‘e/fe’ neu ynteu ‘hi’ (yn llythrennol, rydyn ni'n dweud 'he' neu 'she'). Pan fyddwn ni'n siarad am y tywydd neu am yr amser, rhaid defnyddio 'hi', e.e:
Mae hi (It is..)
Roedd hi (It was..)
Bydd hi (It will be..)

Mae hi'n bwrw glaw - It's raining
Roedd hi'n naw o'r gloch - It was nine o'clock
Bydd hi'n braf yfory - It'll be fine tomorrow

Trefn geiriau

O ystyried y brawddegau Saesneg - 'It is cold, It was cold, It will be cold' – Rydyn ni'n gweld mai'r gair ‘it’ sy'n dod yn gyntaf (oni bai y byddwn ni'n newid trefn y brawddegau cadarnhaol i ofyn cwestiwn - wedyn byddwn ni'n dewud 'Is it? Was it? Will it be?'). Ond yn Gymraeg, trefn arferol y frawddeg yw hon: Y ferf sy'n dod yn gyntaf, ac wedyn gweddill y frawddeg, e.e:
Mae hi’n oer – Is it cold [Is it YN cold]
Roedd hi’n oer - It was cold [Was it YN cold]
Bydd hi’n oer - It will be cold [Will-be it YN cold]

Nid cwestiynau yw'r rhain, ond brawddegau cadarnhaol

Ar lafar, mae'r gair 'hi' yn cael ei hepgor yn aml
Mae hi’n > Mae(hi)’n > Mae’n

Hefyd, a lafar, mae'r ‘R’ yn yr ymadrodd 'Roedd hi’n' yn cael ei hepgor yn aml hefyd:
Roedd hi'n > Oedd hi’n

Tôn y llais sy'n dangos a ydy brawddeg yn gwestiwn neu beidio
Fe/Hi = It

There is no single word for ‘it’ in Welsh. Either ‘e/fe’ or ‘hi’ is used (literally he or she). For the weather and time, ‘hi’ is used for ‘it’, e.g:
Mae hi (It is..)
Roedd hi (It was..)
Bydd hi (It will be..)

Mae hi'n bwrw glaw - It's raining
Roedd hi'n naw o'r gloch - It was nine o'clock
Bydd hi'n braf yfory - It'll be fine tomorrow

Word order

In English - It is cold, It was cold, It will be cold – the ‘it’ comes first (unless you change the sentence to a question - Is it? Was it? Will it be?) But in Welsh the normal word order is verb first:
Mae hi’n oer – Is it cold
Roedd hi’n oer – Was it cold
Bydd hi’n oer - Will be it cold

These are not questions.

In speech the ‘hi’ in Mae hi’n > Mae(hi)’n > Mae’n and the ‘R’ in Roedd hi’n.. > oedd hi’n.. are often dropped. The tone of voice tells you whether ‘oedd hi’ is a question or not.
A / An ('Y Fannod Amhendant')

Nid oes 'bannod amhendant' ('a / an') yn Gymraeg.
afal - apple / an apple
dyn - man / a man
A / An (The indefinite article)

There is no indefinite article (a or an) in Welsh.
An apple - in Welsh = ‘afal’
A man = ‘dyn’.
Mewn & Yn ('In')

Mae'r gair ‘mewn’ yn golygu ‘in a/in an’ mewn cyd-destunau amhendant, e.e:
Mewn ysgol - in a school
Mewn swyddfa - in an office

Mae'r gair ‘yn’ yn golygu ‘in’ ac mae'n cael ei ddefnyddio mewn cyd-destunau pendant, e.e:
Yn yr ysgol - in the school [[ ond. hefyd, 'in school' ]]
Yn y swyddfa - in the office

Dydyn ni ddim yn gallu defnyddio'r gair 'mewn' gyda'r fannod ('the' - ‘y, yr, 'r').

Byddwn ni'n defnyddio 'yn' pan fyddwn ni'n sôn am beth ac arno enw pendant, e.e:
yn Ysbyty Singleton - in Singleton Hospital

Er enghraifft:
mewn tŷ - in a house OND yn y tŷ - in the house

Pan fydd y gair 'yn' yn golygu 'in', ni fydd yn cael ei dalfyrru, hyd yn oed os bydd yn dilyn llafariad, e.e:
Dw i yn y dre - I’m in the town > I'm in town

Mae'r gair 'yn' yn cael ei defnyddio gyda'r fannod, a hefyd gyda lleoedd pendant, e.e:
Yn y pentre - in the village
Yn Llanelli - in Llanelli
Yn ysbyty Treforys - in Morriston Hospital

Yn Saesneg, os byddwn ni'n dweud 'In the middle of town', ysytr llawn yr ymadrodd yw 'In the middle of the town.'

Er mwyn cyfieithu ymadrodd fel hyn i'r Gymraeg: Rhaid i ni hepgor y gair 'the' ar ddechrau'r ymadrodd, a rhaid i ni ddileu pob un o'r geiriau 'of', e.e.

In the middle of the town > in middle the town > yng nghanol y dre.
Mewn & Yn

‘Mewn’ means ‘in a/in an’ and is indefinite e.g:
In a school = mewn ysgol
In an office = mewn swyddfa

‘Yn’ means ‘in’ and is definite, e.g:
In the school = yn yr ysgol
In the office = yn y swyddfa

Mewn can’t be used with ‘y’ or ‘yr’ - the.

‘Yn’ is also used for ‘in’ if the thing being talked about is named, e.g. in Singleton Hospital - yn Ysbyty Singleton.

For example:
In a house > mewn tŷ, but in the house > yn y tŷ.
‘Yn’ meaning ‘in’ cannot be shortened to ’n, even if it comes after a vowel, e.g:
Dw i yn y dre. (I’m in town). (‘in town’ is ‘in the town’ > yn y dre, in Welsh)

‘Yn’ is used with ‘the’, and with named places, eg:
In the village = yn y pentre
In Llanelli = yn Llanelli
In Morriston Hospital = yn ysbyty Treforys

In the middle of town > in the middle of the town (in full).

Take away the first ‘the’ and the ‘of’ in these type of phrases to get the Welsh. e.g:
In the middle of the town > in middle the town > yng nghanol y dre.
Y/Yr (Y Fannod / The Definite Article)

Y geiriau 'y' ac 'yr' fel ei gilydd sy'n golygu ‘the’:

‘Y’ sy'n cael ei defnyddio o flaen cytseiniau, e.e.
Y car - the car
Y siop - the shop
Y dre - the town

‘Yr’ sy'n cael ei defnyddio o flaen llafariaid ('a, e, i, o, u, w, y') ac o flaen ‘h', e.e:
Yr afal = the apple
Yr oren = the orange
Yr ysgol = the school
Yr haf = the summer
Y/Yr (The Definite Article)

Both y and yr mean ‘the’:

‘y’ is used before consonants e.g:
Y car
Y siop
Y dre

‘yr’ is used before vowels (a, e, i, o, u, w, y) and ‘h’, eg:
Yr afal = the apple
Yr oren = the orange
Yr ysgol = the school
Yr haf = the summer