Category archive

Yr Iaith

Gwreiddiau Geiriau Cymraeg / Etymology of Welsh Words

en Entendiendo nuestro idioma/Yr Iaith
Etymoleg Prif ddelwedd

Pam rydyn ni’n dweud ‘Cymru’? O ble mae geiriau’n dod? Ydy’r iaith Gymraeg yn gwbl unigryw? Mae deall etymoleg a gwreiddiau iaith yn rhan bwysig o ieithyddiaeth a dysgu iaith. Yma, rydyn ni’n edrych ar etymoleg yr iaith Gymraeg gan ddangos bod ei gwreiddiau ar hyd a lled y byd.  Gan: Madison Keeping Why do we say ‘Cymru’? Where do words come from? Is the Welsh language completely unique? Understanding the etymology and origins of a language is an important part of linguistics and language learning. Here, we look at the etymology of the Welsh language, showing that its roots spread far and wide across the world. By: Madison Keeping Mae Madison Keeping yn fyfyrwraig PhD ym Mhrifysgol Abertawe sy’n…

Cadwch i ddarllen...

Geirfa: Gofod / Vocabulary: Space

en Yr Iaith
Gerifa Gofod

Gan Cari Powell, myfyriwraig PhD ym Mhrifysgol Abertawe, a’i phwnc arbenigol yw Ffiseg a Chosmoleg. By Cari Powell, a PhD student in Swansea University, whose speciality subject is Physics and Cosmology. Termau Cyffredinol / General Terms

Cadwch i ddarllen...

Geirfa: Mathemateg a Gwyddoniaeth / Vocabulary: Maths and Science

en Yr Iaith
Gerifa Mathemateg

Gan Cari Powell, myfyriwraig PhD ym Mhrifysgol Abertawe a’i phwnc arbenigol yw Ffiseg a Chosmoleg. By Cari Powell, a PhD student in Swansea University, and her speciality subject is Physics and Cosmology. Adio – Y proses lle mae rhywbeth yn cael ei ychwanegu at rhywbeth arall. Addition – The process of adding something to something else.

Cadwch i ddarllen...

Dafydd Gwylon: Tafodiaith y Bont: Cymraeg Dwy Ardal / Dialect of Pontarddulais: Two Regions of Welsh

en Entendiendo nuestro idioma/Yr Iaith
Dafydd Gwylon- Tafodiaith y Bont

Ledled Cymru, mae pob cymuned Gymraeg, boed yn dre’ neu’n gwm, yn defnyddio’i geiriau a’i hymadroddion ei hun i greu ystyron newydd sy ddim i’w clywed yn rhywle arall. Yma mae Dafydd Gwylon, sy’n dod o Bontarddulais yn wreiddiol, yn rhannu’i hoff enghreifftiau o dafodiaith ei fro. Across Wales, each Welsh-speaking communitity, whether it’s a town or a valley, uses its own words and phrases to create new meanings that not to be heard anywhere else. Here Dafydd Gwylon, a native of Pontarddulais, shares his favourite examples of his region’s dialect. gwales.com/bibliographic/?isbn=9781903529249  

Cadwch i ddarllen...

Ymadroddion Idiomau yn y Gymraeg / Common Idioms in Welsh

en Yr Iaith
Idiomatic Expressions in Welsh

Isod, mae rhestr o ymadroddion a phriod-ddulliau pob dydd yn Gymraeg. Idiomau nodweddiadol Cymraeg yw llawer ohonyn nhw ac felly ni ellir eu cyfieithu’n llythrennol o’r Gymraeg i’r Saesneg (neu i’r gwrthwyneb). Rydym wedi cynnwys enghraifft o sut i ddefnyddio pob un yn y golofn ar y dde. Mae llawer o briod-ddulliau Cymraeg yn mynegi teimlad mewn ffordd gryno e.e. ‘Cenedl heb iaith (yw) cenedl heb galon’. Mae i’r rhan fwya’ ohonyn nhw rythm cryf pan gân nhw’u hadrodd yn uchel e.e.’A ddwg ŵy a ddwg fwy’. Ar ben hynny, mae llawer yn creu delwedd fyw e.e. ‘Mae e’n cadw draenog yn ei boced’. Gallwch ddefnyddio’r offeryn ‘Dod o hyd’ yn eich porwr i chwilio am idiom penodol yr ydych…

Cadwch i ddarllen...

Rhiannon Heledd Williams: Cyhoeddi Llyfr i gefnogi Cymraeg yn y Gweithle / Publishing a book to support Welsh in the Workplace

en En el Lugar de Trabajo/Yr Iaith
Rhiannon Williams Cymraeg yn y Gweithle

Yn sgil y Mesur Iaith a’r Safonau a gyflwynir gan Lywodraeth Cymru, mae mwy o alw nag erioed am weithwyr proffesiynol dwyieithog yng Nghymru heddiw.  Mae Rhiannon Heledd Williams yn darlithydd ac arbenigwr Materion Cymreig yn Nhŷ’r Cyffredin, ac yma mae hi’n cyflywno ei llyfr Cymraeg yn y Gweithle i helpu pobl ar draws Gymru datblygu eu sgiliau iaith. Mae’r eitem hon yn cynnwys cyflwyniad awdur unigryw a detholiad o’r llyfr. Following the Language Bill and the Standards presented by the Welsh Government, there is more demand than ever for bilingual professionals in Wales today. Rhiannon Heledd Williams is a lecturer and Welsh Affairs Specialist in the House of Commons, and here she presents her book Cymraeg yn y Gweithle…

Cadwch i ddarllen...

D. Geraint Lewis- y Geiriadurwr: Colofn gan ramadegydd a geiriadurwr mwyaf gweithgar y Gymraeg / Column by the most active Welsh grammarian and lexicographer

en Yr Iaith
D Geraint Lewis Y Geiriadurwr

Dros y blynyddoedd mae Geraint Lewis wedi bod wrthi’n creu adnoddau defnyddiol iawn ar bob agwedd yr iaith Gymraeg ar gyfer Cymry Cymraeg a dysgwyr fel ei gilydd. Yma, yn ei golofnau rheolaidd ar ramadeg Cymraeg, mae’n rhannu ei bersbectif unigryw ar sut mae wedi llunio geiriaduron, a llawlyfrau hirion a byrion, yn ddiweddar, trwy ddefnyddio’r rhyngrwyd i gasglu enghreifftiau. Ar ben hynny mae’n sôn am sawl agwedd ar y Gymraeg sy’n  wahanol iawn i’r rhai tebyg yn Saesneg, ac am ffeithiau diddorol mae wedi’u dysgu’i hunan wrth weithio’n gyson ar yr iaith. Over the years Geraint Lewis has been working away to create very useful resources on all aspects of the Welsh language for native Welsh-speakers and learners alike.…

Cadwch i ddarllen...

Tarddiad ac Ystyr Enwau Cymraeg / Origin and Meaning of Welsh Names

en Yr Iaith
Enwau Cymraeg- Tarddiad ac Ystyr

Enwau Cymraeg i blant/bechgyn/merched: adnodd unigryw – Welsh names for children/boys/girls: a unique resource Drwy gydol yr oesoedd a ledled y byd mae rhoi enwau ar bobl wedi bod yn beth bwysig. Wrth gwrs, mae i’r Gymraeg, fel i bob iaith arall, draddodiad hynafol o greu a defnyddio ffurfiau cynhenid ar enwau. Felly ceir Aeronwen (teg), Eiluned (hi a ddymunir yn fawr), Tirion (tyner, hapus), Awstin (hybarchus), Emlyn (gweithgar), a Terrwyn (dewr). Isod mae rhestr o enwau Cymraeg ar gyfer gwragedd a dynion fel y gellwch fwynhau harddwch a hanes yr iaith, a darganfod rhyw wybodaeth ddefnyddiol, efallai, fydd yn eich helpu i benderfynnu ar enw ar gyfer eich baban newydd (neu’ch cath neu gi, pwy a ŵyr?), neu ar…

Cadwch i ddarllen...

Jemma Pullen: Sut i allanoli gwaith cyfieithu Cymraeg / How to outsource Welsh translation work

en En el Lugar de Trabajo/Yr Iaith
Jema Pullen- Outsourcing Welsh translation work

Yn debyg i bob diwydiant, mae gan gyfieithu ei jargon a’i brosesau ei hunan – mae’n gallu bod yn anodd i’r anghyfarwydd wybod lle i ddechrau. Yma mae’r cyfieithydd proffesiynol Jemma Pullen yn amlinellu 10 cwestiwn ac ateb helpgar… Like every industry, translation has its own jargon and processes – it can be hard for the uninitiated to know where to start. Here the professional translator Jemma Pullen outlines 10 helpful questions and answers… Mae rhaid i broffesiynol â chymwysterau sy wedi cael ei hyfforddi yn y ddisgyblaeth hon wneud y cyfieithu. Nid yw’n dasg y gall unrhyw un ei chyflawni. languagejem.com Gallwch ddilyn Language JEM: / You can follow Language JEM: Twitter     Facebook     Instagram  

Cadwch i ddarllen...

Katie Edwards: Adroddiad y Bartneriaeth Sgiliau Rhanbarthol Gogledd Cymru / Report of the Regional Skills Partnership North Wales

en En el Lugar de Trabajo/Yr Iaith
Katie Edwards North Wales Economic Ambition Board

Yn ddiweddar mae Bwrdd Uchelgais Economaidd Gogledd Cymru wedi rhyddhau adroddiad o’r enw Yr Iaith Gymraeg yng Ngweithlu Gogledd Cymru. Mae hwn yn asesu’r sefyllfa gyfoes o ran y Gymraeg yng Ngogledd Cymru, gan ganolbwyntio ar Gymraeg yn y gymuned, mewn addysg, ac ym myd gwaith. Yma, mae un o’r awduron, Katie Edwards, yn sôn am yr adroddiad, ac am ei gwaith fel ymchwilydd. The North Wales Economic Ambition Board’s Welsh Language at Work in North Wales recently- released report assesses the current situation of the Welsh language in North Wales, focussing on Welsh in the community, education and the world of work.  Here, one of the authors, Katie Edwards, speaks about the report and her work as a researcher.…

Cadwch i ddarllen...

Yr Athro Roger Scully: Myfyrdodau ar yr iaith Gymraeg / Professor Roger Scully: Reflections on the Welsh language

en Entendiendo nuestro idioma/Yr Iaith
Roger Scully- Reflections on the Welsh language

Mae’r Athro Roger Scully yn arbenigwr ar ddatganoli, ar wleidyddiaeth, ac ar etholiadau a phleidleisio yng Nghymru. O gyfuno hyn oll â’i brofiad o ddysgu’r Gymraeg, mae ganddo ddealltwriaeth neilltuol ynglŷn â chyflwr yr iaith Gymraeg yng Nghymru heddiw.  Mae’n ymchwilio i hyn ymhellach yn yr erthygl hon, sydd wedi’i haddasu a’i chyfieithu o erthygl a gyhoeddwyd yn y cylchgrawn gwleidyddol a chelfyddydol y New Statesman.  Professor Roger Scully is an expert on devolution, politics, elections and voting in Wales. Together with his experience of learning Welsh gives him a unique insight into the state of the language in modern Wales. He explores this in this article, which was is adapted and translated from an article in the political and…

Cadwch i ddarllen...

Rebecca Thomas o Brigysgol Caergrawnt / Cambridge University: Sut ddaeth pobl Cymru’n Gymry / How the people of Wales became Welsh

en Entendiendo nuestro idioma/Yr Iaith
Rebecca Thomas- How the people of Wales became Welsh

Heddiw mae llawer o drigolion Prydain yn ystyried eu hunain yn Albanwyr, Saeson neu Gymry. Ond nid yw hynny wastad wedi bod yn wir. Yng Nghymru, er enghraifft, does dim un adeg ddiffiniol pan allwn ni ddweud y daeth y bobl yn ‘Gymry’. Mae Rebecca Thomas, ymchwilydd PhD ym Mhrifysgol Caergrawnt ac arbenigwraig ar Gymru’r oesoedd canol cynnar, yn esbonio teyrnasoedd cynnar Gwynedd, Dyfed a Cheredigion, siarad Brythoneg, y defnydd cyntaf o ‘Kymry’, y Brenin Alfred Fawr, Offa- brenin Mercia a llawer mwy… Today, many of the inhabitants of Britain identify primarily as Scottish, English or Welsh. But this was not always the case. In Wales, for example, there is no single defining moment when one can say the people…

Cadwch i ddarllen...

Sut Rydym yn Defnyddio’r Gymraeg: Nia Pollard o’r Frocer Yswiriant Tarian, Caernarfon / How We Use Welsh: Nia Pollard of the Insurance Broker Tarian

en Formal/En el Lugar de Trabajo
Nia Pollard- Brocer Yswiriant Tarian

Mae Tarian yn frocer yswiriant annibynnol wedi ei leoli yng Nghaernarfon, Gogledd Cymru, sydd yn darparu polisïau yswiriant i unigolion a busnesau ledled y wlad. Yn y dechrau o gyfres newydd, Sut Rydym yn Defnyddio’r Gymraeg, mae Nia Pollard yn esbonio sut maen nhw’n gweithio yn y ddwy iaith mewn maes cymhleth… Tarian is an independent insurance broker based in Caernarfon, North Wales, who provide insurance packages to individuals and businesses across the country. In the first of a new series, How We Use Welsh, Nia Pollard explains how they work in both languages in a complex field… Pryd ydym ni’n defnyddio’r Gymraeg? Gan ein bod yn gwmni gwbl ddwyieithog, rydym yn falch o’n hiaith ac rydym yn cynnig ein…

Cadwch i ddarllen...

Darlithydd Prifysgol Aberyswyth Rhys Jones: Mapio Cymreictod yn 1891 / Mapping Welshness in 1891

en Entendiendo nuestro idioma/Yr Iaith
Mapping Welshness in 1891

Beth allwn ni ei ddysgu o un map? Eithaf tipyn! Yma, mae’r Athro Rhys Jones o Brifysgol Aberystwyth yn cyflwyno map Cymreictod 1891- y canran o siaradwyr wedi’u trefnu mewn ardaloedd. Hefyd, mae’n edrych ymlaen at sefyllfa ein hiaith yn yr oes gyfoes. What can we learn from one map? Quite a lot! Here, Professor Rhys Jones of Aberystwyth University introduces a Welshness map of 1891- the percentage of speakers arranged by area. Also, he looks ahead to our language situation in contemporary times. Yn y map uchod, yr allwedd yw: Glas < 10%; Oren 10-35%; Melyn 35-60%; Red 60-80%; Gwyrdd 80-100% o bobl sydd yn gallu siarad Cymraeg. In the map above, the key is: Blue < 10%; Orange…

Cadwch i ddarllen...