The Weekend Reader

Y Darllenydd Penwythnos / The Weekend Reader

Yn Dolenni

Dyma gasgliad o ddolenni yn cynnwys pethau i’w darllen dros y penwythnos sydd wedi cael eu casglu gan Neil Rowlands a Michelle Fecio. Mae rhai eitemau yn y Gymraeg, erthyglau am Gymru yn Saesneg a rhyw ysgrifennu amrywiol i’n helpu i ddeall ein hiaith a’n diwylliant trwy ddarllen am ieithoedd a gwledydd eraill. Mwynhewch!

Here is a collection of links that have been curated by Neil Rowlands and Michelle Fecio of things to read over the weekend. There are some items in Welsh, some articles about Wales in English, and some varied writing to help us understand our language and culture through reading about other languages and countries. Enjoy!

Dydd Gwener 18/01

Cymraeg yn unig / Welsh only
Cymraeg ail-iaith i ddiflannu yn y cwricwlwm iaith hollol newydd
Llun Banksy ym Mhort Talbot wedi’i werthu
‘Hedfan cyn gyrru car’: Y Cymry sy’n mynd â ni ar wyliau
‘Uffern’ bwlio 50 mlynedd yn ôl yn y coleg yn ysbrydoli cerdd heddiw
Beks wedi ysbrydoli DJ ifanc
Matthew Rhys yn brolio bendithion bwyta cig Cymru
Nofel ‘epig’ Jerry Hunter yn olrhain hanes cymuned Gymraeg yn Ohio
Codi Pais yn gylchgrawn newydd “i bawb gan ferched Cymru”
Troi Belffast yn goch tros Ddeddf Iaith Wyddeleg
Gordewdra – “yr her fwyaf o ran iechyd y cyhoedd”
Common Voice Cymraeg nawr ar Microsoft Edge
 
Erthyglau o ddiddordeb Cymraeg trwy gyfrwng y Saesneg / Welsh interest articles through the medium of English
English-medium education to put more emphasis on Welsh
Welsh Books Council support is another big boost for Nation.Cymru
 
Yn dod i fyny ar S4C / Coming up on S4C
1. Y Ras – Y Selebs, nos Fercher, 23/01
Tro y selebs yw hi i greu argraff gyda’u gwybodaeth chwaraeon mewn rhifyn arbennig o’r cwis chwaraeon poblogaidd Y Ras.
It’s the celebs’ turn to put their sporting knowledge to the test in a special episode of the popular sports quiz Y Ras.
 
2. Cynefin – Wrecsam, nos Sul, 20/01
Mae cyflwynwyr Cynefin yn ymweld â Wrecsam. Er y caiff Wrecsam ei chysylltu bellach â’r byd diwydiannol mae yna hanes dyfnach i’r dref.
The Cynefin presenters head to Wrexham. Although Wrexham is best known for its’ links with the world of industry there is much more to the history of this town.
 
3. Sgorio, nos Sadwrn 19/01
Beth fydd hanes yr ‘underdogs’ Cambrian & Clydach Vale yn erbyn y ffefrynnau Met Caerdydd yn ffeinal cwpan cynghrair Cymru?
How will the underdogs Cambrian & Clydach Vale fare against the favourites Cardiff Met in the Welsh football cup final.
 
Llyfrau / Books
 
The Conversation- independent views from universities in Wales
VO₂max: the gold standard for measuring fitness explained
Investigating why oak trees are dying is helping scientists understand how infectious diseases work
How our unconscious visual biases change the way we perceive objects
Exercise can fast-track your workplace well-being – here’s how

Dydd Gwener 11/01

Cymraeg yn unig / Welsh only
Gwibdaith o amgylch Saith Rhyfeddod Cymru
Newid byd Esyllt Sears: O PR i stand-yp
Rhedeg mynydd heb gymorth GPS
Geiriau coll byd natur
Dilyn ôl troed ei gŵr er mwyn cofio
Cymru yn herio Seland Newydd… tros deitl ‘Stryd Sertha’r Byd’
Grŵp o famau sengl yn beirniadu cynnig teuluol Folly Farm yr Urdd
Gallai clwb Gwdihŵ Caerdydd fynd yn fenter gymunedol
“Gormod o Saesneg ar S4C” meddai mudiad Dyfodol i’r Iaith
“Cwestiynau sydd angen eu gofyn” am agwedd y BBC at y Gymraeg
Jeremy Vine yn ystyried dysgu Cymraeg gyda chwmni ar-lein
“Cam ymlaen sylweddol” yn y gwaith o drin Norofeirws
 
Yn dod i fyny ar S4C / Coming up on S4C
S4C Dysgu Cymraeg, prynhawniau Sul
Gwasanaeth cyffrous newydd ar gyfer dysgwyr yn dechrau ar S4C, gan gynnig darpariaeth Gymraeg i ddysgwyr ar bob lefel.
A new service for Welsh learners kicks off on S4C, providing Welsh content to learners of all levels.
Y Byd yn ei Le gyda Guto Harri, nos Fawrth 15/01
Y newyddiadurwr Guto Harri sy’n cyflwyno Y Byd yn ei Le – cyfres sy’n camu i galon y drafodaeth am Brexit a phynciau gwleidyddol eraill o bwys i bobl Cymru.
As the Brexit deadline looms, journalist Guto Harri presents the series that goes to the heart of the political issues relevant to the people of Wales.
Pobol a’u Gerddi, nos Lun 14/01
Mewn cyfres newydd, bydd Aled Samuel yn teithio i bob cwr a chornel o Gymru i weld beth yn gwmws mae pobl yn gwneud yn eu gerddi.
In a new series, Aled Samuel travels all over Wales to see exactly what people do in their gardens.
 
Llyfrau / Books
 
The Conversation- independent views from universities in Wales
Nanomaterials are changing the world – but we still don’t have adequate safety tests for them
How difficulty in identifying emotions could be affecting your weight
Why foraging for free is food for the soul
How the Cuban revolution kickstarted the country’s golden age of cinema

Dydd Gwener 04/01

Erthyglau yn y ddwy iaith / Articles in both languages
Llyfrgell Genedlaethol: Estyn allan yn Hwlffordd
National Library of Wales: Branching out in Haverfordwest
 
Cymraeg yn unig / Welsh only
Yr ‘Aussie eofn’ a fynnodd ddechrau pob sgwrs yn Gymraeg
Aberfan a lleoliadau Twristiaeth Dywyll y byd
Côr Crymych a’r cylch yn mabwysiadu cyfansoddwr
2018 mewn rhifau
Cwis y Corpws Cenedlaethol
Cynnal gŵyl yn Wrecsam i gofio glöwr fu’n brwydro yn Sbaen
“Cwestiynau sydd angen eu gofyn” am agwedd y BBC at y Gymraeg
“Mae’r diwedd yn dod” meddai Billy Connolly mewn rhaglen am ei fywyd
Jeremy Vine dan y lach am ei ymateb wedi ffrae ieithyddol
Galw am ddeddf i sicrhau bod pob person ifanc yn rhugl yn y Gymraeg
‘Amser mynd adref’: heddlu yn apelio ar i dafarnwyr ac yfwyr fihafio
 
Erthyglau o ddiddordeb Cymraeg trwy gyfrwng y Saesneg / Welsh interest articles through the medium of English
Aran Jones: Voice recognition project offers big opportunity to Welsh language
Cwmni Da founder: Welsh television industry ‘must evolve’
Headteacher and name chosen for £10m school in Bala
Yn dod i fyny ar S4C / Coming up on S4C
35 Awr, nos Sul 6 Ionawr
Mae’r rheithgor – sydd wedi bod yn eistedd yn y llys am bron i bythefnos mewn achos o lofruddiaeth, yn cael ei rhyddhau i’w hystafell i bwyso a mesur, a dod i ddedfryd. Ond ychydig a wyddant y bydd un ohonynt yn gorff ymhen 35 AWR.
Members of a jury, who have sat in a two-week murder trial, are released to their room to discuss and consider before arriving at a verdict. But little do they know that, within 35 hours, one of them will be dead.
Priodas Pum Mil, nos Fawrth 8 Ionawr
Mae Trystan Ellis-Morris ac Emma Walford yn ôl am y trydydd tro yn cynnig help llaw i griw o deulu a ffrindiau darpar bâr priod i drefnu diwrnod pwysica’ eu bywydau am bum mil o bunnoedd. Yn y bennod hon mae’r briodferch a’r priodfab yn dod o Flaenau Ffestiniog.
Trystan Ellis-Morris and Emma Walford are back for the third time to offer help to a group of family and friends of an engaged couple to organise the most important day of their lives for £5,000. In this episode the bride and groom come from Blaenau Ffestiniog.
Cynefin, nos Sul 6 Ionawr
Yn y rhaglen gyntaf mewn cyfres newydd, bydd Heledd Cynwal, Iestyn Jones a Siôn Tomos Owen yn croesi i Ynys Enlli er mwyn mynd ar drywydd rhai o straeon difyr a chudd yr ynys.
In the first of a new series, Heledd Cynwal, Iestyn Jones and Siôn Tomos Owen visit Bardsey Island seeking out some of the island’s lesser known stories.
Mwy o Sgorio, nos Fercher 9 Ionawr
Cyfres newydd. Bob wythnos, caiff Dylan Ebenezer gwmni gwesteion adnabyddus a sgwrs fywiog am bob math o faterion pêl-droed Cymru.
New series. Each week Dylan Ebenezer will have the company of some well-known guests for a lively chat about all sorts of footballing matters.
 
Llyfrau / Books
Cyfrol sy’n ddathliad o bêl-droed yng Nghymru
A book celebrating Welsh football
 
The Conversation- independent views from universities in Wales
Why we want to build a machine that can predict a person’s attractiveness
Seasonal affective disorder: your eye colour might be why you have the ‘winter blues’
Why are people religious? A cognitive perspective
Why vegan diets for babies come with significant risks
Why windows with a view are so important to older people
NHS spends millions on emergency admission risk tools – with no evidence of patient benefit (new research)
Lynette Roberts: Welsh poet who fused touch and sight into sound
What if consciousness is just a product of our non-conscious brain?
How celebrity non-experts and amateur opinion could change the way we acquire knowledge
‘I knew how to sell my body and maintain a sense of reality’: Drag King pioneer’s private letter to Angela Carter
Climate change: six positive news stories you probably missed in 2018

Dydd Gwener 21/12

Erthyglau yn y ddwy iaith / Articles in both languages
Y Gantores Rhyngwladol Nesdi Jones sy’n trafod bywyd fel Mam newydd a’r Nadolig Cyntaf gyda’i Merch
Chart topping singer Nesdi Jones discusses life as a new Mum and her first Christmas with her daughter
 
Cymraeg yn unig / Welsh only
Trydedd Pont Menai? Mae lôn yno’n barod!
Hywel Gwynfryn: Actio yn therapi ar ôl colli fy ngwraig
Dathlu 50 mlynedd o wneud arian
Caernarfon yn cyflwyno cais i gynnal “eisteddfod ddi-ffiniau” yn 2021
‘Cwtch’ yn concro’r byd… ac yn disodli ‘Hygge’
Bron i 600 o bobol ddigartref wedi marw y llynedd
Signal ffôn a rhyngrwyd yn “annibynadwy”… a Chymru gyda’r gwaethaf
Blog Rhys Mwyn
 
Erthyglau o ddiddordeb Cymraeg trwy gyfrwng y Saesneg / Welsh interest articles through the medium of English
Wrexham Council staff told to stop using Google Translate because of complaints over Welsh language errors
Down’s syndrome no bar to bilingualism, study suggests
Welsh Visual Arts – The Best of 2018
Welsh Books for Young People – the Best of 2018
 
Yn dod i fyny ar S4C / Coming up on S4C

Pluen Eira, Nos Fawrth 25 Rhagfyr
Ffilm deuluol, hyfryd sy’n siŵr o ddod â gwên i’r wyneb a deigryn i’r llygad. Dydy Frank sy’n 11 oed ddim yn rhy hoff o’r Nadolig fel arfer, ond mae ei fyd yn newid yn llwyr pan ddaw i adnabod twrci mawr gwyn o’r enw Aden!
A lovely family film that will bring a smile to your face and a tear to your eye. 11 year-old Frank really doesn’t like Christmas but things change completely when Frank gets to know a big white turkey called Aden.

Sioe ‘Dolig Hen Blant Bach, Nos Sul 23 Rhagfyr
Rhaglen sy’n rhoi cyfle i bobol hŷn a phlant rannu’r profiad o fod yn rhan o ddathliadau’r Nadolig. Mae plant o Ysgolion Talysarn, Bro Lleu a Llanllyfni wedi dod i adnabod preswylwyr Cartref Plas Gwilym ym Mhenygroes, Caernarfon – gyda’i gilydd maent yn creu sioe Nadolig arbennig.
A programme which gives older people and children the chance to celebrate Christmas together. Children from Talysarn, Bro Lleu and Llanllyfni schools get to know residents of Plas Gwilym care home in Penygroes, Caernarfon and together they create a special Christmas show.

Taith Bryn Terfel – Gwlad y Gân, Noswyl Nadolig 24 Rhagfyr
Mae Bryn Terfel yn teithio i dair ardal wahanol yng Nghymru yn sgwrsio gyda phobl ddifyr, ac yn perfformio caneuon sy’n gysylltiedig â’r ardaloedd hynny. Mae hefyd yn mentro dros y ffîn, i weld sut mae Gwlad y Gân wedi dylanwadu ar ddiwylliant un lle yn arbennig.
Bryn Terfel travels to three different areas in Wales chatting to interesting people and performing songs that are connected to these areas. He also ventures over the border to see how the Land of Song has influenced culture in one place in particular.

Anfonaf Angel – Côr Rhys Meirion, Nos Fercher 26 Rhagfyr
Yn Rhagfyr 2018 bydd hi’n 10 mlynedd ers perfformio’r gân Anfonaf Angel am y tro cyntaf. Rhys Meirion sydd yn edrych yn ôl ar hanes y gân.
In December 2018 it will be 10 years since the song Anfonaf Angel was performed for the first time. Rhys Meirion looks back at the history of the song.

Llyfrau / Books
 
I Ddysgwyr / For Learners
Blackwood store owner embraces Welsh language
Perchennog siop gelfi yn darganfod y Gymraeg
 
Ieithoedd tu fas o Gymru / Languages outside of Wales
Celtic Langages News: “Support for the Cornish language is growing”

Cyfrannu Dolen / Contribute a link

Hoffech chi gyfrannu dolen?  Anfonwch hi i [email protected]! Diolch!
Would you like to contribute a link? Send it to [email protected]! Thank you!

Llefydd i ddarllen Cymraeg yn rheolaidd / Places to read Welsh regularly

Barn: Monthly magazine

BBC Cymru Fyw: Online news

Golwg 360: Online news

Golwg: Weekly magazine

Gomer: Publisher

Gwales: Online bookseller

Y Lolfa: Publisher

Y Lolfa: The Welsh bookshelf blog

Mam Cymru: Bilingual blog

Y Selar: Monthly music magazine

Wicipedia

Nodyn – Mae’r wefan hon yn wleidyddol ddi-duedd, felly dydw i ddim yn cynnwys gwleidyddiaeth. Dydw i ddim yn creu rhestr o weithgareddau oherwydd nad oes gennyf ddigon o adnodd i wneud rhestrau cynhwysfawr o’r cannoedd o weithgareddau nodedig sydd yn digwydd o gwmpas Cymru bob wythnos…

Note – this website is politically impartial, and so I’m not including politics. I’m not creating a list of events because I don’t have enough resource to make comprehensive listings of the hundreds of remarkable events that happen around Wales each week…