Tag archive

Historia

Jon Gower: Teithio Drwy Hanes: Cyfres Amdani

en Cyfres Amdani/Aprendices
Jon Gower- Teithio Drwy Hanes

Yn y llyfr hwn fel rhan o’r Gyfres Amdani, mae Jon Gower yn mynd â’r darllenydd i 30 o leoliadau sy’n gysylltiedig â hanes Cymru. Mae’n esbonio pam mae’r lleoliadau yn bwysig yn hanes Cymru, ac mae e’n disgrifio eu harddwch a’u naws yn ei ffordd arbennig ei hun. Dyma flas i chi o’r llyfr… In this book as part of Cyfres Amdani, Jon Gower takes the reader to 30 different locations connected to Wales’ history. He explains why these places are important to Welsh history and describes their beauty and atmosphere in his own special way. Here is a taste of the book for you… Awdur: Jon Gower twitter.com/JonGower1 Price: £6.99 Language: Simple Welsh, with vocabulary at the bottom…

Cadwch i ddarllen...

WLPAN: O Israel i Gymru: Hanes cyrsiau Cymraeg i Oedolion / From Israel to Wales: The history of Welsh for Adults courses

en Aprendices/Artículos
Lynda Newcombe Hanes y Wlpan

Mae miloedd o ddysgwyr yn mynychu cyrsiau Cymraeg i Oedolion ledled y wlad, ond nid pob un ohonom ni sy’n gwybod sut y cychwynnodd y dosbarthau, eu fformat, a’u philosophi. Yn rhyfeddol, yn Israel mae gwreiddiau’r cyrsiau, yn y dulliau wedi’u defnyddio i adfywio’r Hebraeg. Arbenigydd mewn dwyieitheg yw Lynda Pritchard Newcombe, a ysgrifennodd ei hymdriniaeth ar gyfer y radd o Feistr mewn Addysg ar y pwnc o WLPAN. Yma, mae’n esbonio rhagor… Thousands of learners attend Welsh for Adults courses throughout the country, but not all of us know how the classes, their format and philosophy began. Surprisingly, the courses are rooted in Israel and the methods used to revitalise Hebrew. Lynda Pritchard Newcombe, an expert in bilingualism whose…

Cadwch i ddarllen...

Gareth Thomas: Iolo Morganwg a’r Eisteddfod Genedlaethol / Iolo Morganwg and the National Eisteddfod

en Artículos/Formal
Gareth Thomas- Iolo a'r Eisteddfod

Nid Iolo Morganwg a gychwynnodd yr Eisteddfod Genedlaethol- mae gan honno wreiddiau cynharach o lawer yn ymrysonau’r beirdd a drefnid mewn cestyll mawr neu neuaddau ysblennydd lle roedd y beirdd yn cystadlu i ysgrifennu cerddi canmoliaethus er clod i ba arglwydd bynnag fyddai’n darparu’r wledd a’r llety. Ond beth yw tarddiad yr Eisteddfod a pha rôl y gwnaeth Iolo ei chwarae? Yma mae Gareth Thomas, awdur y nofel ffuglen hanesyddol Myfi, Iolo, yn esbonio mwy… Iolo Morganwg did not start the National Eisteddfod- that has much earlier origins in bardic competitions organised in great castles or halls where poets competed to write flattering verses in praise of whichever Lord was providing the feast and lodging. But what are the origins…

Cadwch i ddarllen...

Gareth Thomas: Cipolwg ar Iolo Morgannwg- Taflenni gwaith ar gyfer Grwpiau Darllen / Worksheets for Reading Groups

en Aprendices/Tutores
Cipolwg ar Iolo Morgannwg

Cyfres o ddeg taflen waith ar gyfer dysgwyr Canolradd ac Uwch wedi addasu o’r nofelau gan Gareth Thomas. A series of ten worksheets for Canolradd and Uwch learners adapted from the novels by Gareth Thomas. Myfi, Iolo: Ail-adroddiad stori Iolo Morganwg Diweddglo’r 18fed ganrif – Iolo yn ddyn ifanc gyda doniau aruthrol ac egni di-ben-draw sy’n feddwol ar eiriau, llawn dicter dros anghyfiawnder ac yn ymrwymedig i’r achos rhyddid oedd yn trawsnewid Ewrop. Oedd gan Iolo cymaint o agweddau: saer maen, ysgolhaig hunan-dysglyedig, bard, emynydd, gwleidydd, gwladgarwr, chwildrowr, derwydd, dyn busnes aflwyddiannus, ymgyrchydd dros hawliau dynol, caethwas cyffuriau, arloeswr a chyflawnwr y ffugiad llenyddol fwyaf hanes Ewrop. Mae’r llwyfan yn symud o’r Bontfaen i’r ystafelloedd gyfarch bonheddig Mayfair, o’r seremonïau…

Cadwch i ddarllen...

Laura Jones: Ymweld â Bosnia a Dysgu Gwersi o’n Gorffennol / Visiting Bosnia and Learning Lessons from our Past

en Informal/Artículos
War graves in Srebrenica

Mae’r 11eg o Orffenaf 2018 yn nodi 23 blynedd er lladdfa Srebrenica, y gweithred fwyaf treisgar yn hil-laddiad Bosnia yn y 1990au. Ym mis Hydref 2014, ymwelodd Laura Jones, dysgwr Cymraeg o Gaerdydd, â’r wlad gydag arweinwyr ffydd Cymreig i ddysgu am y hil-laddiad. Yma, mae hi’n trafod y daith a beth rydyn ni’n gallu ddysgu o’r erchyllter. 11th July 2018 marks the 23rd anniversary of the Srebrenica massacre, the most violent act of the Bosnian genocide in the 1990s. In October 2014, Laura Jones, a Welsh learner from Cardiff, visited the country with Welsh faith leaders to learn about the genocide. Here, she discusses the trip and what lessons we can learn from the atrocity. Mae’n anodd gwybod beth…

Cadwch i ddarllen...

David Callander: Dilyn Ôl-Traed Gwenffrewi – Golygu’r Seintiau / After Winefride – Editing the Saints

en Educadores explican/Formal
David Callander Gwenffrewi Capel Gwenffrewi

Mae Cymru’n arbennig o gyfoethog o ran ei seintiau; ceir toreth o enwau lleoedd yn llawn sancteiddrwydd ym mhob rhan o fap Cymru. Ac mae’r seintiau wedi dylanwadu’n fawr ar lenyddiaeth hefyd, yn yr Oesoedd Canol ac mewn cyfnodau mwy modern. Roedd traddodiadau’r seintiau yn ddylanwad pwysig ar ysgrifennwyr megis Saunders Lewis, er enghraifft. Dyma David Callander, ymchwilydd ym Mhrifysgol Caergrawnt, yn ceisio ôl-rhain hanes un ohonynt… Wales is particularly blessed with saints; any part of the map of Wales will yield an abundance of place-names brimming with sanctity. And the saints have had a major literary impact as well, both in the medieval period and in more modern times, where saints’ traditions were an important influence on writers like…

Cadwch i ddarllen...

Simon Rodway o Brifysgol Aberystwyth: Ai Cymro oedd Padrig Sant? / Was Saint Patrick Welsh?

en Educadores explican/Formal
Simon Rodway- Was St Patrick Welsh?

Heb amheuaeth cafodd Padrig Sant ei eni yng ngorllewin Prydain, mae bron yn sicr mai hynafiad y Gymraeg oedd ei famiaith, ond wedi dweud hyn oll, fe ddewisodd Iwerddon yn hytrach na gwlad ei enedigaeth. Beth arall ydym ni’n ei wybod am ei gysylltiadau â Chymru yn y bumed ganrif? Saint Patrick was certainly born in the west of Britain, his first language was almost certainly the ancestor of Welsh, and yet he chose Ireland over the land of his birth. What else do we know about his connections with fifth century Wales? Ymddangosodd y fersiwn Saesneg o’r erthygl hon yn wreiddiol yn The Conversation, gyda chyfres o erthyglau sydd yn cynnwys Cymru yma. The English version of this article…

Cadwch i ddarllen...

Rebecca Thomas o Brigysgol Caergrawnt / Cambridge University: Sut ddaeth pobl Cymru’n Gymry / How the people of Wales became Welsh

en Entendiendo nuestro idioma/Yr Iaith
Rebecca Thomas- How the people of Wales became Welsh

Heddiw mae llawer o drigolion Prydain yn ystyried eu hunain yn Albanwyr, Saeson neu Gymry. Ond nid yw hynny wastad wedi bod yn wir. Yng Nghymru, er enghraifft, does dim un adeg ddiffiniol pan allwn ni ddweud y daeth y bobl yn ‘Gymry’. Mae Rebecca Thomas, ymchwilydd PhD ym Mhrifysgol Caergrawnt ac arbenigwraig ar Gymru’r oesoedd canol cynnar, yn esbonio teyrnasoedd cynnar Gwynedd, Dyfed a Cheredigion, siarad Brythoneg, y defnydd cyntaf o ‘Kymry’, y Brenin Alfred Fawr, Offa- brenin Mercia a llawer mwy… Today, many of the inhabitants of Britain identify primarily as Scottish, English or Welsh. But this was not always the case. In Wales, for example, there is no single defining moment when one can say the people…

Cadwch i ddarllen...

Kathryn Hurlock: Sut mai’r Cymry tu allan i Gymru a gadwai Ŵyl Dewi Sant yn fyw / How the Welsh outside Wales kept St David’s Day alive

en Educadores explican/Formal
Kathryn Hurlock How the Welsh outside Wales kept St David’s day alive

Bu cyfnod pan leihâi poblogaeth Dewi Sant yng Nghymru. Dim ond diolch i’r Cymry a oedd wedi gadael gwlad eu tadau yr adfywiwyd Gŵyl Dewi Sant. Yma, mae Kathryn Hurlock, Uwch Ddarlithydd mewn Hanes Canoloesol, Manchester Metropolitan University, yn esbonio mwy… There was a time when St David’s popularity waned in Wales, and it was only thanks to the Welsh who had left the land of their fathers that St David’s day was revived. Kathryn Hurlock, Senior Lecturer in Medieval History, Manchester Metropolitan University, explains more… Ymddangosodd y fersiwn Saesneg o’r erthygl hon yn wreiddiol yn The Conversation, gyda chyfres o erthyglau sydd yn cynnwys Cymru yma. The English version of this article originally appeared in The Conversation, with a…

Cadwch i ddarllen...

Laura Jones: Hanes y Mwslimiaid yng Nghymru / The History of Muslims in Wales

en Informal/Artículos
Laura Jones- Hanes y Mwslimiaid yng Nghymru

Gallech gael eich maddau am feddwl bod y berthynas rhwng Islam a Chymru dim ond yn dechrau yn yr ugeinfed ganrif. Ond, mewn gwirionedd, mae’r berthynas yn ymestyn yn ôl yn bellach na hynny. Yma, mae Laura Jones yn cyflwyno hanes Mwslimiaid yng Nghymru o’r cysylltiadau cynharaf â’r Brenin Offa i’r presennol. Mae Laura  wedi cwblhau MA yn Islam ym Mhrydain Cyfoes (Islam in Contemporary Britain) ym Mhrifysgol Caerdydd yn 2017. O’r blaen, mae hi wedi hyfforddi a gweithio fel Caplan Mwslimaidd mewn prifysgol, ac wedi gweithio ar gyfer y Cyngor Mwslimaidd Cymru. Hefyd, mae hi’n ysgrifennu am y wefan On Religion. You could be forgiven for thinking that the relationship between Islam and Wales only starts in the twentieth…

Cadwch i ddarllen...

Darlithydd Prifysgol Aberyswyth Rhys Jones: Mapio Cymreictod yn 1891 / Mapping Welshness in 1891

en Entendiendo nuestro idioma/Yr Iaith
Mapping Welshness in 1891

Beth allwn ni ei ddysgu o un map? Eithaf tipyn! Yma, mae’r Athro Rhys Jones o Brifysgol Aberystwyth yn cyflwyno map Cymreictod 1891- y canran o siaradwyr wedi’u trefnu mewn ardaloedd. Hefyd, mae’n edrych ymlaen at sefyllfa ein hiaith yn yr oes gyfoes. What can we learn from one map? Quite a lot! Here, Professor Rhys Jones of Aberystwyth University introduces a Welshness map of 1891- the percentage of speakers arranged by area. Also, he looks ahead to our language situation in contemporary times. Yn y map uchod, yr allwedd yw: Glas < 10%; Oren 10-35%; Melyn 35-60%; Red 60-80%; Gwyrdd 80-100% o bobl sydd yn gallu siarad Cymraeg. In the map above, the key is: Blue < 10%; Orange…

Cadwch i ddarllen...

Pennaeth Ysgol y Gymraeg, Prifysgol Caerdydd, Dylan Foster Evans: Y Santes Dwynwen – nid Sant Ffolant Cymru! / How St Dwynwen wrongly became known as the Welsh Valentine

en Educadores explican/Formal
Dylan Foster Evans- How St Dwynwen wrongly became known as the Welsh Valentine

Mewn nifer o wledydd ledled y byd, Chwefror 14 ­– Dydd Gŵyl San Ffolant – yw diwrnod y cariadon. Ond yng Nghymru mae dyddiad arall gennym: Ionawr 25, sef Dydd Gŵyl Dwynwen. Beth, felly, yw hanes Dwynwen, a beth yw rôl ei gŵyl yn y Gymru gyfoes? Yma, mae Dylan Foster Evans, arbenigwr ar lenyddiaeth ganoloesol a phennaeth Ysgol y Gymraeg, Prifysgol Caerdydd, yn esbonio mwy. February 14 is the day marked for lovers in many countries around the world, but in Wales there is another date traditionally associated with romance: St Dwynwen’s Day, January 25. What is the story of the legend and what role does Dwynwen play in modern Wales? Here, Dylan Foster Evans, a specialist on medieval literature…

Cadwch i ddarllen...

Gareth Thomas: Cyfieithu Myfi, Iolo i’r Gymraeg / Author Gareth Thomas: Translating I, Iolo into Welsh

en Informal/Autores: Cómo y Por qué yo escribí
Gareth Thomas Myfu Iolo

Mae’n ysbrydoliaeth bob amser pan mae rhywun newydd yn croesawu’r diwylliant Cymreig neu’r iaith, ac mae’r dysgwr a’r awdur Gareth Thomas wedi gwneud y ddau beth. Yn yr erthygl hon mae’n esbonio ei daith fel awdur i ni, sydd wedi ei arwain i greu’r ffuglen hanesyddol enwog, Myfi, Iolo. It is inspiring when someone embraces Welsh culture or the language, and learner and author Gareth Thomas has done both. In this article he talks us through his journey as author, which has led to him creating the acclaimed historical fiction, I, Iolo. Cylfwyno’r darn o’r llyfr / Introducing an extract from the book Darn o’r llyfr: “Un da am drin geiriau” / Extract from the book: “Good with words” I…

Cadwch i ddarllen...

Hanes a datblygiad yr iaith Gymraeg / The history and development of the Welsh language

en Yr Iaith
Hanes a datblygiad yr iaith Gymraeg

Er bod yr iaith wedi datblygu’n iaith leiafrifol heb unrhyw statws cyfreithiol ar droad y ganrif ddiwethaf, mae’r iaith Gymraeg yn chwarae rhan allweddol mewn busnes, gwasanaethau, addysg a diwylliant yng Nghymru. Yma’r trosolwg o’r hanes a datbygliadau… Despite becoming the minority language of Wales with no legal status at the turn of the last century, the Welsh language now plays an important part in business, services, learning and the culture of Wales. Here’s an overview of the history and developments… Hanes / History Yr Ugeinfed Ganrif / Twentieth Century Ystadegau / Statistics Hanes Diweddar / Recent History Sefydliadau Cymreig / Welsh Institutions  Mae’r testun hwn wedi cael ei addasu o’r adnoddau Agored. This text has been adapted from Agored…

Cadwch i ddarllen...