Cyflwyniad i Gerddoriaeth Cymraeg

Cyflwyniad i Gerddoriaeth Cymraeg / Introduction to Welsh-language music

Yn Anffurfiol/Cerddoriaeth

Yn draddodiadol, gwlad y gân yw Cymru. Mae'r traddodiad gwerin yn gryf ac mae canu cerdd dant yn hollol boblogaidd ond sut cafodd Cymru'r enw?

Traditionally, Wales is the land of song. The strong folk culture and 'cerdd dant' is still very popular but how did Wales get that name?

Gan / By Farrah Jenkins

1930-1959

Roedd y traddodiad o Noson Lawen yn un a ddaeth ac egni a hwyl i’r Cymry. Roedd pobl yn teithio o bentref i bentref i weld eu hoff berfformwyr megis Bob Tai’r Felin a Thriawd y Coleg yn canu. Dyma oedd canu traddodiadol y Gymraeg. Dyma oedd ei hamdden. Ond i’r bobl ifanc ag oedd eisiau rhywbeth gwahanol, a gyda cherddoriaeth Americanaidd yn treiddio i mewn, yr unig gerddoriaeth arall ag oedd ar gael iddynt oedd y gerddoriaeth Saesneg.

Cerdd Dant

The tradition of Noson Lawen is one that brought energy and fun to the Welsh folk. People travelled from town to town to see their favourite performers like Bob Tai’r Felin and Triawd y Coleg singing. This was the traditional singing of Wales. This was their leisure. But for the youths that wanted something different, and with American music seeping in, the only other music that was available was in English.


1960-1969

Dyma’r cyfnod ‘Roc a Rôl’. Dechreuodd datblygu yn America i bobl ifanc yn bennaf cyn lledaenu ei ffordd i Gymru. Roedd Meic Stevens yn canu yn y Gymraeg yn bennaf ac wedi dod yn un o'r ffigyrau mwyaf adnabyddus y byd cerddoriaeth Gymraeg. Ei bwriad oedd rhoi geni i ‘Roc a Rôl’ yma yng Nghymru ac yn trio symud i ffwrdd o’r gerddoriaeth lawen. Mae Dafydd Iwan yn cael ei adnabod fel canwr protest ac un o ffigyrau mwyaf amlwg y sin pop a gwerin yng Nghymru hyd heddiw. Roedd ef yn cyfansoddi a chanu yn nhraddodiad y Noson Lawen a welodd fod gwleidyddiaeth Cymru a chanu Cymraeg yn cyd-fynd. Roedd ei ganeuon protest wedi deffro’r Cymry i frwydro am yr iaith a'r genedl.

Dafydd Iawn clawr

This was the Rock and Roll era. It started to develop in America for the youth generation before spreading into Wales. Meic Stevens, who mainly sang in Welsh, came to be one of the most well-known figures in Welsh music. His aim was to give birth to Rock and Roll here in Wales and try to move away from the traditional Welsh folk music. Dafydd Iwan is known for his protest music and is one of the most obvious figures in the pop and folk scene in Wales to date. He wrote and composed in the tradition of the Noson Lawen and he saw that Welsh politics and Welsh music went together. His protest songs woke the Welsh to fight for their language and their nation.


1970-1979

Hwn oedd ‘Oes Aur’ y gerddoriaeth Cymraeg. Dyma’r cyfnod lle'r oedd bandiau fel Y Blew, Tony ac Aloma a’r Pelydrau yn cael sylw yn y wasg Gymraeg. Roedd cyfansoddwyr megis Geraint Jarman (aelod Bara Menyn) yn cael ei ddylanwadu gan ‘reggae’ a mathau arall o gerddoriaeth.

Hefyd roedd cyfnod ‘Punk’ Cymraeg yn cael ei eni gyda bandiau fel Y Trwynau Coch a ddaeth yn amlwg yn y 1970au hwyr gyda cherddoriaeth gyflym ac amrwd gydag agwedd gwrth-sefydliadol.

Tony ac Aloma

This was the Golden Age in Welsh music. This was the era when bands like Y Blew, Tony and Aloma and Y Pelydrau had attention in the Welsh press. Composers like Geraint Jarman (a member of Bara Menyn) were influenced by reggae and other genres.

Also, the Welsh punk era was born with bands like Y Trwynau Coch that were notable in the late 1970’s for their fast and raw music and an anti-institutional attitude.


1980-1989

Band pwysig wrth sôn am allbwn cerddoriaeth Gymraeg oedd Datblygu. Tro ar ôl tro yn eu gyrfa, llwyddodd Datblygu i greu gwaith efo cymeriad unigryw oedd yn mynnu bod y gwrandäwr yn ystyried pa ochr o'r ffens oedden nhw eisiau sefyll. Roedd y grŵp yn diffinio eu hunain fel "non-hick, non-conforming non-conformists”. 

Yr Anrhefn oedd un o'r bandiau mwyaf dylanwadol yn hanes Cerddoriaeth fodern Gymreig. Ar ei orau roedd y band yn llawn bywiogrwydd, ffyrnigedd ac egni -gyda chaneuon grymus a gafaelgar fel 'Rhedeg i Baris' yn gadael stamp ar genhedlaeth gyfan. Yn dwyn atgofion o'r 'Clash' a bandiau pync cyffelyb, gwnaeth Yr Anrhefn lawer i roi hygrededd i fandiau Cymraeg y cyfnod a thu hwnt.

Datblygu clawr

An important band whilst discussing the output of Welsh music is Datblygu. Time after time in their career, they succeeded in creating work with a unique character that required the listener to consider which side of the fence they wanted to stand. The group defined themselves as "non-hick, non-conforming non-conformists”.

Yr Anrhefn was one of the most influential band in modern Welsh history. At their best they were full of vitality, wildness and energy - with powerful and gripping songs like 'Rhedeg i Baris’ which left a stamp on the whole generation. Reminiscent of the 'Clash' and similar punk bands, Yr Anrhefn did much to give credibility to Welsh bands of that period and after.


1990-1999

Roedd ffrwydrad y '90au ‘Cŵl Cymru’ yn rhoi Cymru'n gadarn ar y map. Dyma oedd cyfnod cyffrous yn hanes Cymru ac yn gyfnod o hunan hyder cenedlaethol. Roedd llanw a thrai fel ar ddiwedd bob oes aur gerddorol gan fod y natur wleidyddol wedi newid. Roedd lawer o gantorion yn newid i’r Saesneg gan fod fwy o lwyddiant ond nid dyna’r stori'r Super Furry Animals. Nad oedd ei albwm Saesneg yn llwyddiant felly cyhoeddant nhw'r albwm Mwng ag oedd yn hollol Gymraeg. Roedd y cyfnod ‘Cymru Cŵl’ wedi rhoi geni i’n cantorion fwyaf enwog fel Manic Street Preachers, Stereophonics a Tom Jones gyda mwy a fwy o gantorion yn troi i’r Saesneg.

SFA Fuzzy Logic

The 90s explosion of ‘Cool Cymru’ put Wales firmly on the map. This was an exciting era in Welsh history and an era of national self-confidence. There was an ebbing of the tide as at the end of every golden age as the nature of politics changed. Many singers decided to start performing in English as it brought more success but that’s not the story of the Super Furry Animals. Their English album was not a success so they released their album Mwng which was totally Welsh. The ‘Cymru Cool’ era gave birth to our most known singers like Manic Street Preachers, Stereophonics and Tom Jones with more and more singers turning to English.


2000 - Heddiw / Today

Mae’r gerddoriaeth Cymraeg mor iach ag erioed. Gyda’r diwydiant cerddorol wastad yn edrych am dalentau yn dod i’r amlwg o Gymru. Mae yna ddigonedd o gantorion sydd dal i greu cerddoriaeth o bob math. Enwau mawr ym myd Roc Cymru yw Lostprophets a Funeral for a Friend sydd wedi creu storm yn ystod y blynyddoedd diwethaf. Mae Culprit One a High Contrast yn creu tonnau ym myd dawns a ‘Drum n Bass’. Mae’r llwyddiant clasurol Katherine Jenkins, Aled Jones a Bryn Terfel yn parhau a nifer fawr o gantorion eraill wedi cael llwyddiant mawr.

Gyda thechnoleg yn datblygu a fwy o ffyrdd i rannu cerddoriaeth, nid oes golwg o ddiwedd cerddoriaeth Cymraeg eto.

Bryn Terfel

Welsh music is as healthy as ever. With the music industry always on the lookout for new talents to emerge from Wales. There are plenty of singers who still create music from many different genres. Big names in the world of rock include Lostprophets and Funeral for a Friend who’ve created a storm in the last few years. Culprit One and High Contrast have made waves in the world of Dance and Drum'n'Bass. The classical success of Katherine Jenkins, Aled Jones and Bryn Terfel continues and many other artists have had major success.

With technology continuing to evolve and more ways to share music, there’s no sign of an end to Welsh music yet.