Cymraeg ar y chwith

Allan/ma’s      

Bydd pobl yn defnyddio Allan mewn cyd-destunau ffurfiol ac anffurfiol fel ei gilydd yng ngogledd Cymru
Bydd pobl yn defnyddio Mas mewn cyd-destunau anffurfiol yn ne Cymru tra bydd Allan yn cael ei ddefnyddio mewn cyd-destunau ffurfiol. e.e. ar arwyddion.

English on the right

Allan/ma’s              

Allan is used formally and informally in North Wales
Mas is used informally in South Wales and allan is used formally, e.g. signs

Cam = bent/crooked/warped

deall = to understand    camddeall = to misunderstand (to understand crookedly)
trin = to treat                 cam-drin = to mistreat/maltreat/abuse
trafod = to handle         camdrafod = to mishandle
darllen = to read           camddarllen = to misread

Cam = bent/crooked/warped

deall = to understand    camddeall = to misunderstand (to understand crookedly)
trin = to treat                 cam-drin = to mistreat/maltreat/abuse
trafod = to handle         camdrafod = to mishandle
darllen = to read           camddarllen = to misread

Genedigol (geni – to be born).

Dw i’n enedigol o Gaerfyrddin – yn llythrennol, mae'n golygu 'I am by birth from Carmarthen', hynny yw, ffordd arall o ddweud – ‘Dw i’n dod o Gaerfyrddin yn wreiddiol – ‘I come from Carmarthen originally’.

Genedigol (geni - to be born).

Dw i’n enedigol o Gaerfyrddin - Literally, I am by birth from Carmarthen, i.e. another way of saying - ‘Dw i’n dod o Gaerfyrddin yn wreiddiol - ‘I come from Carmarthen originally’.

Llys

Bwddwn ni'n defnyddio'r gair ‘llys’ o flaen y geiriau 'mam, tad, brawd, chwaer, merch and mab' i gyfiethu'r gair Saesneg 'step-' mewn geiriau fel 'stepmother' ('llysfam'), 'stepson' ('llysfab').  Bydd 'llys' yn achosi i bob gair sy'n ei ddilyn dreiglo'n feddal.

* Eithriad i'r rheol hon yw 'llystad'.

Llys

The word ‘llys’ when used before the words: mam, tad, brawd, chwaer, merch and mab, is the equivalent of the English word ‘step’, e.g. stepmother - llysfam, stepson - llysfab.  It causes a soft mutation to the word it precedes.   *llystad is an exception.

I/Er mwyn

i  yn gallu golygu ‘to’, e.e:
Dw i’n mynd i’r dre i wneud y siopa
I’m going to town to do the shopping

Yr ail air 'i' sy'n golygu rhywbeth hefyd - 'in order to'. Mewn iaith ffurfuol, bydd yn bosibl defnyddio 'er mwyn' yn lle ‘i’ - yr un ffordd y byddwn ni gallu dweud ‘in order to’ yn lle ‘to’ yn Saesneg.

Anffurfiol                     Dw i’n mynd i’r dre i wneud y siopa
Ffurfiol                        Rwy’n mynd i’r dref er mwyn gwneud y siopa.

I/Er mwyn

can mean ‘to’, e.g:
Dw i’n mynd i’r dre i wneud y siopa
I’m going to town to do the shopping

The second ‘i’ – to, has the meaning – in order to. In formal language er mwyn can be used instead of ‘i’, in much the same way as ‘in order to’ can be used instead of ‘to’ in English.

Anffurfiol                     Dw i’n mynd i’r dre i wneud y siopa
Ffurfiol                        Rwy’n mynd i’r dref er mwyn gwneud y siopa.

I/Ar gyfer

Mae'r ymadrodd 'Ar gyfer' yn gallu golygu ‘for’/’in preparation for’, hefyd, e.e.

Mae bwyd wedi cael ei wneud iddyn nhw.   (anffurfiol / ar lafar)
Gwneud bwyd ar eu cyfer.                (ffurfiol / ysgrifennedig)          Food has been/was made for them.

Byddwn ni'n rhoi rhagenwau personol rhwng dau elfen yr ymadrodd, e.e. 'ar gyfer > ar ei gyfer (for him), ar ei chyfer (for her)' ac ati. Yr un peth yn union a fydd yn digwydd gydag 'ar ôl, o gwmpas, o flaen, ar bwys' ac ati.

I/Ar gyfer

Ar gyfer can also mean ‘for’/’in preparation for’, e.g:
Mae bwyd wedi cael ei wneud iddyn nhw.   informal/spoken
Gwneud bwyd ar eu cyfer.                formal/written          Food has been/was made for them.

As with: ar ôl, o gwmpas, o flaen, ar bwys, the personal pronouns are slotted in between the two elements of the phrase: ar gyfer > ar ei gyfer (for him), ar ei chyfer (for her), etc.