Nodyn am ynganu 'Cael'
Yn y canllaw hon, rydyn ni wedi bod yn defnyddio ffurfaiu llafar wedi'u treiglo ar 'cael', fel 'cafodd e > gaeth e', gan y bydd llawer o bobl yn siarad fel hyn. Mewn rhai ardaloedd, efallai y byddech chi'n clywed 'cafodd e > gas e'. Fodd bynnag, mewn adroddiadau newyddiocn, byddwch chi'n clywed y ffurfiau llawn fel 'cefais / cefaist / cafodd / cawson / cawsoch / cawson'.

Felly yn lle
Gaeth dyn ei ladd               A man was killed (ar lafar / anffurfiol)

Byddwch chi'n fwy tebygol o glywed
Cafodd dyn ei ladd             A man was killed (ysgrifenedig / ffurfiol)

Yn y Stad Oddefol bydd rhaid i chi wybod pwy neu beth y byddwch chi'n sôn amdanyn nhw - neu'n hytrach beth yw cenedl beth bynnag y byddwch chi'n sôn amdano. Ydych chi'n sôn am un peth (neu berson) sy'n wrywaidd, am un peth sy'n fenywaidd, neu am fwy nag un peth? Os bydd y cyntaf, wedyn bydd rhaid defnyddio 'ei + treiglad meddal', is bydd yr ail, raid defnyddio 'ei + traeglad llaes / ychwanegu h' ac os bydd y trydedd, rhaid defnyddio 'eu + (dim treiglad) / ychwanegu h'. Dyma rai enghreifftiau:

Cafodd drws ei dorri - drws (g)
(treiglad meddal: t > d)

Cafodd ffenest ei thorri - ffenest (b)
(treiglad llaes: t > th)

Cafodd ffenestri eu torri - ffenestri (lluosog)
(dim treiglad)

Cafodd ffenest ei hagor - ffenest (b)
(ychwanegu h)

Cafodd y ffenestri eu hagor - ffenestri (lluosog)
(ychwanegu h)

We have been using the contracted form of the verb ‘cael’ in the past, which is used in speech - ‘gaeth’.  You may also hear ‘gas’ in some areas.  The ‘c’ of ‘cael’ is usually soft mutated in speech, but in news reports the full unmutated form is usually used.

So instead of:
Gaeth dyn ei ladd.      A man was killed  (speech / informal)

You will be more likely to hear:
Cafodd dyn ei ladd     A man was killed  (written / formal)

You need to know whether the object to which something is being done is masculine, feminine or plural.  The ei or eu refers back to that object and the mutation will change.

Cafodd drws (masculine) ei dorri  
(treiglad meddal - soft mutation)
A door was broken

Cafodd ffenest (feminine) ei thorri
(treiglad llaes - aspirate mutation + h before vowels)
A window was broken

Cafodd ffenestri (plural) eu torri
(dim treiglad - no mutation but ‘h’ before vowels)

Cafodd ffenestri eu torri - ffenestri (lluosog)
(dim treiglad)

Cafodd ffenest ei hagor - ffenest (b)
(ychwanegu h)
A window was opened

Cafodd y ffenestri eu hagor - ffenestri (lluosog)
(ychwanegu h)
The windows were opened